Speciale dag in Oost-Timor

Oost-Timor heeft gisteren de laatste stap naar onafhankelijkheid gezet met het kiezen van een staatshoofd.

Eerst gaan Oost-Timorezen allemaal naar de kerk, daarna zetten ze massaal koers naar het stemlokaal om hun eerste president te kiezen en vervolgens wandelen ze naar de markt. Emercio de Jesus net zo goed. ,,Maar dit is wel een speciale zondag'', lacht hij als hij in Dili zwaaiend met zijn in inkt gedoopte vinger uit kieskantoor 136 komt. Met zo'n vinger, waarmee vrijwel iedereen rondloopt (ruim 86 procent van de 430.000 kiesgerechtigden ging stemmen), kan hij niet nóg een keer stemmen op een van de twee kandidaten.

De ene kandidaat is een met de gezondheid sukkelende oudere man die een kwart eeuw geleden negen dagen president van Oost-Timor was en nu zegt uitsluitend mee te doen om de kiezers een keuze te geven: Francisco Xavier do Amaral. De ander een mediagenieke ex-guerrillaleider die tegen bezetter Indonesië streed, nu verzoening predikt en naar verwachting aanstaande woensdag tot winnaar wordt uitgeroepen: Jose Alejandro `Xanana' Gusmão. Wie president wordt is de werkloze De Jesus om het even: ,,Deze verkiezingen zijn belangrijker dan wie wint.''

Voor wie het heel formeel wil zien is secretaris-generaal Kofi Annan van de Verenigde Naties thans president van Oost-Timor. Zijn man ter plaatse, Sergio Vieira de Mello, leidt tot 20 mei een overgangsbestuur van de VN. Oost-Timor was vier eeuwen een Portugese kolonie, daarna was het één week onafhankelijk, totdat Indonesië het voor 24 jaar bezette. In augustus 1999 koos 80 procent in een referendum voor onafhankelijkheid, terwijl pro-Indonesische milities en het Indonesische leger probeerden het tegenovergestelde af te dwingen. Na de uitslag lieten zij Oost-Timor verwoest achter.

Twee jaar later werd vredig het voorlopige parlement gekozen en gisteren zetten de Oost-Timorezen geroutineerd de laatste stap naar onafhankelijkheid. ,,Het verschil tussen 1999 en nu is enorm. Ik zie het in de ogen van de mensen'', zegt Tweede-Kamerlid Usman Santi (PvdA), die namens de EU de verkiezingen waarneemt. Drie jaar geleden deed hij hetzelfde – 's nachts hoorde hij schieten, overdag vreesde hij de milities. ,,Toen waren alle gezichten angstig en gespannen. Nu: zelfverzekerd.''

,,De president heeft macht'', zegt bouwvakker Ejabareto Gomes. ,,Hij gaat voor banen zorgen en alle afgebrande huizen weer opbouwen.'' Salvador Cabarl, een beveiligingsman, is wat reëler: ,,Er moet zo enorm veel gebeuren. Onafhankelijkheid zal het leven echt niet van de ene op de andere dag beter maken. Ik ben 33, dit is vooral voor mijn kinderen.''