Koehandel met stemmen in parlement over sancties tegen Israël kan links nog één keer winnen

Het is ,,schandalig''. En een ,,koehandel met stemmen''. SP'er Harry van Bommel snapt niet hoe zijn collega's van andere fracties in de Tweede Kamer het met hun geweten in overeenstemming kunnen brengen. De SP doet er in ieder geval niet aan mee.

Van Bommel doelt op het gebruik in de Kamer om stemmen te `pairen'. Dat wil zeggen: iedere dag steken de fractiesecretarissen de koppen bij elkaar om de gevolgen van eventuele gedwongen afwezigheid van Kamerleden bij een stemming op te vangen. Dus als een Kamerlid behorend tot de `rechter' zijde van het parlement ziek is of in het buitenland, wordt geregeld dat een collega van `links' niet meestemt en omgekeerd.

Eimert van Middelkoop (ChristenUnie) kan kort zijn over de mening van Van Bommel: ,,Geblaat''. Volgens hem bestaat het gebruik van het `pairen' van stemmen al sinds het ontstaan van het parlement. ,,Met name bedoeld voor het geval dat leden een bezoek brengen aan het buitenland en dus fysiek niet in staat zijn aanwezig te zijn bij de stemmingen.''

Van Middelkoop verwijst naar een recent verleden toen het voormalig Kamerlid voor GroenLinks Leonie Sipkes in Afrika zat (,,op een heel interessant bezoek'') maar niet gepaird was voor de stemmingen. Met veel moeite vond zij haar weg terug naar Den Haag, om daar bij aankomst vast te stellen dat de stemmingen waarvoor zij zo halsoverkop was teruggekeerd, waren uitgesteld.

Van Middelkoop is het wel eens met Van Bommel, en Jan Hoekema (D66) ook, dat het pairen in de praktijk wat uit de hand gelopen is. Hoekema vindt ,,dat het systeem van pairen opnieuw moet worden bekeken''. Wat zijn ,,pair-momenten''? Wat hem betreft bijvoorbeeld wel officiële bezoeken maar niet een griepje.

Aanleiding voor het krakeel over het pair-systeem was een impasse vorige week donderdag die ontstond na een hoofdelijke stemming over een motie van Hoekema (D66) en Koenders (PvdA) waarin de regering werd op geroepen om vandaag tijdens de bijeenkomst van Europese ministers van Buitenlandse Zaken aan te dringen op sancties tegen de Israëlische regering: wapenembargo en ambassadeurs terugroepen. Gezegd moet worden dat de gemoederen verhit waren. Zo was in de motie aanvankelijk sprake van Palestina. VVD'er Weisglas en Van Middelkoop waren in alle staten over het gebruik van die aanduiding. Van Middelkoop: ,,Natuurlijk: het was schandelijk dat daar Palestina stond. Voor het eerst in de parlementaire geschiedenis! Het staat voor een ontkenning van de joodse staat Israël.'' Van Middelkoop denkt overigens dat Hoekema de aanduiding ,,in zijn onnozelheid'' heeft gebruikt.

Zeker is dat Hoekema en mede-indiener Koenders na protest van Weisglas de term `Palestina' hebben vervangen door ,,Palestijnse gebieden''.

Maar de stemming over de gekuiste motie staakte bij zestig vóór en zestig stemmen tegen. Uiteindelijk stelde Kamervoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven voor, ,,nu eerst de volgende spreker het woord te geven in het afrondende debat over de JSF, daarna een ogenblik te schorsen en dan een herstemming te houden''. De achtergrond hiervoor was: een herstemming kan alleen in een volgende vergadering gebeuren. Die zou echter pas zijn op een moment ná de bijeenkomst van de Europese ministers (namelijk op dinsdag 16 april). De Kamervoorzitter wilde dus de vergadering sluiten en een nieuwe openen in de verwachting dat fracties snel meer mensen zouden optrommelen om een andere uitslag te krijgen.

Voor de `rechterzijde' van de Tweede Kamer was deze gedachte geen optie: bij het staken der stemmen is een motie verworpen. Een ordevoorstel kan door één lid worden tegengehouden en dat was wat Van Middelkoop deed.

In de schorsing onmiddellijk nadat deze uitkomst kwam vast te staan, stormde Femke Halsema (GroenLinks) de vloer op. Ook Noorman-Den Uyl (PvdA) dook plotseling op. ,,We hebben besproken of we niet de pair moesten doorbreken'', zegt Noorman. ,,Maar dan zouden de ernstige zieken onder de Kamerleden in het vervolg de stemmingen bepalen.'' Zelf was zij donderdag tot half zes gepaird. Halsema zegt dat ook haar geen blaam treft. Zij was wel in het Kamergebouw aanwezig maar ,,stond gepaird''.

De zaak is echter niet afgedaan met de – vanuit links perspectief – mislukte stemmingen van afgelopen donderdag. Noorman denkt dat het zeer goed mogelijk is dat haar fractie komt met een aangepaste Israël-motie. ,,Want het is een grof schandaal wat daar in de Westbank gebeurt''.

Als zo'n motie er komt, voorspelt zowel Noorman als Van Middelkoop dat er niet gepaird zal worden: ,,Het wordt alle hens aan dek'', aldus Van Middelkoop, ,,Mensen zullen desnoods met ambulance en rolstoel worden aangevoerd.'' Noorman: ,,Ja, je hoopt maar dat de andere kant iemand heeft die niet te vervoeren is. Zo plat is het.''

Hoekema voorziet dat het voorlopig de laatste kans is dat `links' een meerderheid kan behalen in de Tweede Kamer. Als de peilingen gelijk krijgen, wordt de Kamer na de verkiezingen van 15 mei immers overheerst door `rechts'. ,,Toen ik die motie schreef met Koenders'', zegt Hoekema, ,,had ik het gevoel: hiermee schrijven wij geschiedenis.''

De Tweede Kamer stemt morgen over de Joint Strike Fighter als opvolger voor de F-16. Donderdag zal de Kamer debatteren over `Feiten en cijfers Kabinetsbeleid': het antwoord van premier Kok op Pim Fortuyns boek `De Puinhopen van acht jaar Paars'.