Eenzame strijd tegen de Belgische hormonenmaffia

In Antwerpen staan vanaf vandaag de verdachten van de moord op veearts Karel van Noppen voor de rechter.

Een crucifix tussen wat heesters aan een weggetje in het Kempense dorp Wechelderzande herinnert aan de plek waar veearts-keurder Karel van Noppen op de avond van 20 februari 1995 werd doodgeschoten. Onder een portretje staat: `Vermoord voor macht en geld'. Het portier van z'n witte Mercedes stond open, de motor draaide nog, toen Van Noppens lijk in een greppel bij z'n huis werd gevonden.

,,Toen de commissaris van de rijkswacht me opbelde en zei dat er iets met Karel van Noppen was gebeurd, wist ik meteen dat het met z'n job te maken had'', zegt burgemeester Jef van Duppen. In beperkte kring van familie en vrienden had Karel van Noppen verteld over de risico's van zijn strijd tegen de hormonenmaffia, veehandelaren die dieren vetmesten door het toedienen van verboden groeihormonen.

Volgens Flor van Noppen sprak zijn broer er enkele dagen voor zijn dood nog over. ,,Hij was bij me thuis en zei: als ze me nu niet vermoorden, doen ze het nooit meer.'' Kort tevoren had hij zijn werkgever om een kogelvrij vest gevraagd. Ook waren er intimidaties geweest. Van Noppens dochter werd van de weg gereden, waarna een anoniem telefoontje volgde met de boodschap dat het erger kon aflopen. De moord op de 42-jarige Karel van Noppen, die vrouw en twee kinderen achterliet, is de kroniek van een aangekondigde dood.

Na zeven jaar begon vanmorgen voor het Antwerpse assisenhof het proces tegen vier verdachten. De West-Vlaamse vetmester Alex Vercauteren zou de opdracht hebben gegeven voor de moord. Hij is de hoofverdachte in het complot, dat als codenaam `Operatie Zieke Koe' had meegekregen. Ook de schutter, die heeft bekend de dodelijke schoten te hebben afgevuurd, en twee tussenpersonen staan voor de Antwerpse juryrechtbank terecht. Het proces zal ten minste zes weken duren.

Van Noppen voerde een eenzaam gevecht tegen de hormonenmaffia. Het Instituut voor Veterinaire Keuring (IVK) waarbij hij in dienst was werkte hem voortdurend tegen. Corrupte IVK-medewerkers tipten voor geld de vetmesters als de Kempense veearts-keurder naar het slachthuis kwam. Van Noppen trok geregeld aan de bel, ook bij politici. Zonder resultaat. Op het Antwerpse assisenproces zal daarom ook de `oude' Belgische politiek te kijk staan. De Vlaamse krant De Standaard sprak vorige week van een nieuwe fase ,,in het zelfreinigingsproces van dit land''. Na het Agusta-proces over politieke corruptie (een zaak die in 1988 begon) is er nu de zaak-Van Noppen. De Dutroux-affaire (sinds 1996) over vermoorde en verdwenen kinderen, waarbij justitie en politie ernstig faalden, moet nog worden afgewikkeld. Net als de moord (in 1991) op de Waalse politicus Cools. [Vervolg VAN NOPPEN: pagina 5]

VAN NOPPEN

'De Belgische overheid is medeschuldig'

[Vervolg van pagina 1] Intussen is het IVK sterk hervormd. De straffen op het illegale gebruik van groeihormonen zijn zwaarder geworden en liggen nu aanzienlijk hoger dan in Nederland. Wel klaagt de dienst over een gebrek aan personeel om het aantal keuringen op peil te houden. En volgens sommige deskundigen is de hormonenmaffia bezig met nieuwe cocktails de keuringsartsen te misleiden om zo het onderzoek een stap voor te blijven.

Volgens familie en vrienden was Karel van Noppen een gedreven idealist. De Vlaamse christen-democraten zagen in het jonge gemeenteraadslid een talentvolle stemmentrekker. Begin jaren negentig ging hij met z'n gezin korte tijd voor ontwikkelingswerk naar Malawi. Enkele jaren eerder had hij zich aangemeld voor de pas opgerichte hormonenequipe bij het Instituut voor Veterinaire Keuring. ,,De kleine boeren die geen hormonen spoten gingen failliet en dat vond hij onrechtvaardig'', zegt broer Flor van Noppen.

In West-Vlaanderen, waarheen Van Noppen op eigen verzoek was overgeplaatst, maakte hij al gauw kennis met de corruptie-praktijken van het vleesmilieu. Hij stelde die praktijken publiekelijk aan de kaak. In een brief aan de media kort voor z'n dood: ,,Tijdens mijn carrière bij het IVK heeft men mij vaak en veel geld aangeboden. Ge zoudt er een mooie Mercedes mee kunnen kopen.'' Aan het tv-programma Panorama schreef hij over ,,de lekken op hoog niveau naar het hormonenmilieu'' en de ,,politieke onwil om het probleem ernstig aan te pakken''. De teksten hangen in een vitrine bij het monumentje in Wechelderzande.

Karel van Noppen diende vergeefs een klacht in bij de ambtelijke tuchtraad tegen de topambtenaar op het ministerie voor Volksgezondheid, omdat deze opdracht gaf monsters te vernietigen die bij een verrassingscontrole waren genomen. Een jaar na Van Noppens dood onthulde journalist Paul Keysers in een boek dat toenmalig staatssecretaris Wivina de Meester de veearts op het matje riep met het dringende verzoek minder driest te werk te gaan. De staatssecetaris was volgens Keysers ,,de zetbaas'' van de Boerenbond – een organisatie die nog sterke banden met de christen-democraten heeft.

Een inspectie op 8 februari 1995 in het slachthuis van Rekkem, die leidde tot inbeslagname van runderen, is Van Noppen waarschijnlijk noodlottig geweest. Toen al ging in het Rekkemse slachthuis het verhaal dat hij het niet zou overleven. Notoire hormonenspuiters, onder wie Vercauteren, lieten er hun vee vaak buiten de geregelde werkuren slachten om controles te ontlopen. Zij genoten de bescherming van de regionale IVK-chef, een persoonlijk vriend van Vercauteren. De IVK-chef pleegde in 1996 zelfmoord toen tegen hem een onderzoek liep.

Ruim een jaar na de moord werd de Antwerpse crimineel Carl de Schutter in zijn buitenhuis in Zuid-Frankrijk aangehouden. Hij had het moordwapen overhandigd aan de failliete kermisexploitant Albert Barrez, die hij uit de gevangenis kende. Volgens De Schutter moest Barrez Van Noppen alleen intimideren. Via hen leidde het spoor naar veehandelaar Germain Daenen en uiteindelijk naar Vercauteren, die beiden ontkennen.

Flor van Noppen, die als gemeenteraadslid politiek actief is, noemt de Belgische overheid ,,welbeschouwd een van de hoofdschuldigen'', omdat ze de hormonenmaffia altijd de hand boven het hoofd heeft gehouden. De familie voelt zich in de steek gelaten. Ze heeft zich al lang geleden burgerlijke partij gesteld – om officieel bij het proces betrokken te raken en in aanmerking te komen voor schadevergoeding. Pas afgelopen week stelde ook het IVK, dat nu onder de `groene' minister Magda Aelvoet valt, zich als werkgever van Karel van Noppen burgerlijke partij. ,,De overheid kon het niet maken zich niet te laten vertegenwoordigen, want het publiek gaat de zaak volgen'', zegt Flor van Noppen. ,,Maar het zijn vijgen na Pasen. Want hoe kan hun advocaat nu nog die duizenden pagina's van het dossier lezen?''