Coup en tegencoup

Een staatsgreep die binnen 48 uur uitmondt in de triomfantelijke terugkeer van de afgezette president is de ironie ten top. Venezuela heeft dit scenario het afgelopen weekeinde meegemaakt. Nadat president Hugo Chávez in de nacht van donderdag op vrijdag aan de kant was gezet door een coalitie van werkgeversbelangen, vakbonden en hoge militairen, keerde hij zondag terug in het Miraflores-paleis op een golf van solidariteit van de (arme) bevolking en loyale legereenheden. De aanvankelijke coupplegers hadden de charismatische aantrekkingskracht van Chávez onder het volk en delen van de strijdkrachten ernstig onderschat. Dat is een basisfout uit het handboek voor een geslaagde staatsgeep.

Chávez, de ex-kolonel die zelf ervaring heeft met een mislukte coup (in 1992), is dus terug, mede omdat de grote Latijns-Amerikaanse landen duidelijk maakten dat ze een regering die door middel van een coup aan de macht was gekomen, niet zouden erkennen. Gekozen presidenten houden niet van militaire avonturen. Maar met het herstel van het gezag is de rust in de regio niet teruggekeerd.

Chávez is een populist. Zijn politieke flirts met Cuba en de oprichting van zijn eigen volksmilities (`Bolivariaanse kringen') hebben de zakelijke en politieke elite van zijn land de stuipen op het lijf gejaagd. Zijn voornemen om vriendjes te benoemen bij het olieconcern Petróleos de Venezuela (PDVSA), een staat in de staat met gevestigde belangen en grote macht van de vakbonden, kostte hem vorige week bijna de kop. De afwezigheid van een coherent economisch beleid compenseert hij met grillige plannen en radicale uitspraken. De arme Venezolanen aanbidden hem, al zijn ze er in de ruim drie jaar van zijn bewind niet op vooruitgegaan.

Venezuela is geen onbetekenende bananenrepubliek. Het is de vierde olieproducent ter wereld, een invloedrijk lid van de OPEC en de Verenigde Staten betrekken een aanzienlijk deel van hun olie uit Venezuela. In buurland Colombia speelt zich al decennia een drugsoorlog af waarin Chávez sympathiseert met de guerrillero's van de FARC. Voor Nederland is niet onbelangrijk dat Curaçao, Bonaire en Aruba voor de kust van Venezuela liggen. Verzoening met zijn tegenstanders en normalisatie van het maatschappelijk leven is het minste dat na de wederopstanding van het fenomeen Chávez gevraagd mag worden. Helaas lijkt hij daar niet de persoonlijkheid voor te hebben.