Venezuela

De `Bolivariaanse revolutie' van president Hugo Chávez in Venezuela heeft nog geen vier jaar geduurd. In een haast klassieke Zuid-Amerikaanse staatsgreep is de voormalige luitenant-kolonel uit het presidentiële Miraflores-paleis gejaagd. Massale betogingen, schietpartijen met doden en gewonden, stakingen van de vakbonden en de werkgevers, verlamming van de olie-export en groeiende onvrede onder de militairen hebben aan het bewind van Chávez, die na een eerder mislukte staatsgreep in 1998 met grote meerderheid tot president werd gekozen, een vroegtijdig einde gemaakt.

Weinigen zullen hier rouwig om zijn. Een experiment van links-nationalistisch populisme, dat beloofde de macht van de traditionele politieke partijen en de elite te breken, is uitgelopen op een mislukking. Chávez beloofde het volk een `Bolivariaanse revolutie' de Zuid-Amerikaanse vrijheidsheld Simón Bolívar was afkomstig uit Venezuela van directe democratie en overvloed. De grondwet en de scheiding der machten werden overhoop gehaald. Maar zijn bewind kreeg al snel personalistische trekken, het politieke bestel veranderde in een grillige alleenheerschappij. Chávez oriënteerde zich meer en meer op Cuba, vervreemdde zich van zijn vrienden, wekte de weerstand op van zijn vijanden en kreeg openlijke conflicten met zijn militaire maten. Een ruzie over de benoeming van een van zijn vrienden in de directie van het staatsoliebedrijf Petróleos de Venezuela vormde deze week de aanleiding voor steeds massaler protesten die uitmondden in de staatsgreep.

Venezuela is olie. Het land is de vierde olie-exporteur ter wereld, mede-oprichter van de OPEC en door zijn nabijheid een strategische leverancier van de Verenigde Staten. Chávez flirtte met de Venezolaanse oliebelangen om op het internationale podium indruk te maken. Maar ondanks de stijgende olieprijzen, als gevolg van de crises in Afghanistan en Israël, slaagde de president er niet in zijn belofte van grotere welvaart voor het volk in te lossen. Het ondernemersklimaat raakte steeds verder verziekt, zodat niet alleen de werkgevers, maar ook de machtige vakbonden zich tegen hem keerden. De bolivar, de nationale munt, kelderde. De olieproductie daalde en daarmee namen ook de staatsinkomsten af. Zonder geld om gunsten te kunnen verdelen, was het snel gedaan met de president.

Links-populisme heeft een lange politieke traditie in Zuid-Amerika. Keer op keer lopen deze bewegingen spaak, omdat de sociale rechtvaardigheid die in het vooruitzicht wordt gesteld, niet met vlammende retoriek valt te bereiken. De gewapende volksmilities die Chávez op de been had gebracht als de verdedigers van zijn bewind, schoten uiteindelijk op het volk dat het beloofd had te bevrijden uit de onderdrukking.

Na de staatsgreep zal Venezuela spoedig nieuwe verkiezingen moeten houden om de politieke democratie te herstellen. De olieproductie zal snel genormaliseerd moeten worden, niet alleen omdat Venezuela de olie-inkomsten zelf voor zijn bevolking nodig heeft, maar ook om de recente stijgingen van de olieprijzen op internationale markten te drukken. In de Verenigde Staten zal men de machtswisseling in Venezuela daarom ongetwijfeld met dubbele instemming begroeten: een politieke horzel is verdwenen en de olievoorziening is veilig gesteld. De geopolitiek van de olie is machtiger gebleken dan de revolutie van luitenant-kolonel Chávez.