Religie helpt bij integratie

Schaf bijzonder onderwijs af, opdat segregatie van bevolkingsgroepen voorkomen wordt, roept D66-minister Van Boxtel. Religie staat integratie in de weg. Deze bewogen politicus gunt allochtonen een plaatsje in de samenleving en ziet hen graag als oppassende en ruim consumerende burgers, potentiële D66-aanhangers dus. Religieuze mensen zijn dat niet. Ze voeden hun kinderen anders op. Dat lijkt dus niet te mogen. Waarom eigenlijk niet?

Een snelle blik in de geschiedenis laat zien dat Europa lang in de greep gehouden is van politiek conservatisme enerzijds en liberaal of sociaal verlichtingsdenken anderzijds. Conservatieven vertrouwen de mens en zijn begeerten niet en zien de wortel van maatschappelijk kwaad in de weinig gewetensvolle zelfbeheersing van individuen. Conservatieven kunnen filosofisch geïnspireerd zijn, maar ook religieus. Voorgegeven waarden en tradities beschermen de samenleving tegen de onbedachtzame onbehouwenheid van praatjesmakers en demagogen. Verlichtingsdenkers zien dat allemaal anders. Het kwaad, voorzover dat er is, ligt in de samenleving. Die moet veranderd worden. Gewetensvorming is geen centraal thema, wel een rechtsbestel dat de juiste prikkels in de vorm van straf en beloning geeft. Individuen ontwerpen hun samenleving zelf, haar waarden incluis.

Deze schets van één alinea doet geen recht aan de werkelijkheid, maar ze wijst op een fundamenteel verschil van inzicht. Religieuze mensen zijn in deze zin van nature conservatief. Ze zoeken waarden te verinnerlijken en pogen mensen in sociale verbanden te brengen die deze verinnerlijking ondersteunen. Straf en beloning spelen daarbij wel een rol, maar slechts in afgeleide zin. Religie beschaaft. Ook dat is een les uit de geschiedenis. Liberalisme en socialisme lopen beiden stuk op grenzen van het menselijk kunnen. Wie niet van binnenuit gemotiveerd is, laat zich van buiten slechts aanspreken voorzover angst of eigenbelang daar aanleiding toe geeft. Daar bouw je geen duurzame samenleving mee op.

Als het minister Van Boxtel menens zou zijn met een integere maatschappij, zou hij dankbaar zijn voor bevolkingsgroepen die hun kinderen een gewetensvorming meegeven en in sociale verbanden brengen die hun leven lang, ook als maatschappelijk succes uitblijft, een zingevingskader bieden.

Dr. M.A.L. Wagemaker is deken van West-Friesland en pastoor van Heemstede.