PvdA Rotterdam blikt terug, maar moet ook verder

De PvdA in Rotterdam houdt een fractieweekeinde. Nu er een college dreigt zonder sociaal-democraten, is het tijd om na te denken over een toekomst in de oppositie.

Er zal geen applaus opklinken wanneer ze binnenkomt, zoals in de nacht van de verkiezingen. Na de desastreuze uitslag hadden zich toen tientallen medewerkers, actieve partijleden en gemeenteraadsleden verzameld in een café bij het stadhuis. Toen PvdA-lijsttrekker Els Kuijper binnenstapte, klapten ze spontaan voor haar. Els kon er toch ook niks aan doen?

Dit weekeinde komt alleen de fractie bij elkaar. De elf raadsleden die zijn overgebleven na de verkiezingen waarbij de partij eenderde van haar aanhang verloor, gaan zich buigen over hun inzet voor de komende jaren. In de oppositie. Want de PvdA in Rotterdam zal voor het eerst sinds de oorlog niet aan een college deelnemen. Els Kuijper, tevens wethouder onderwijs, buitenruimte en milieu, wilde niet in één college met Pim Fortuyn. Hans Kombrink ook niet trouwens, haar collega-wethouder. Tenminste, eerst niet. Na de verkiezingen was hun standpunt minder uitgesproken. Maar toen wilde Pim Fortuyn hén niet meer.

Had Els Kuijper deze gang van zaken niet kunnen voorkomen? Of Hans Kombrink?

Officieel zullen deze vragen niet worden gesteld op het fractieweekeinde. Geheel in PvdA-traditie gaat een speciale commissie de komende maanden de verkiezingsuitslag en de gevolgen daarvan analyseren, waarna in september een evaluatie volgt. Maar er zal dit weekeinde natuurlijk wel over worden gepraat. Het zal ook een rol spelen bij het kiezen van een nieuwe fractievoorzitter, vandaag of morgen. Dat dit Els Kuijper wordt `ligt niet op voorhand vast', zoals het heet in de partij. Hans Kombrink heeft zelf al aangekondigd het raadslidmaatschap op te geven, mocht zich voor hem een nieuwe, veeleisende baan aandienen.

In de partij heten ze `Els' en `Kombrink'. Els heeft vrienden. Kombrink nauwelijks. Els `kan er niks aan doen'. Kombrink `had allang weg moeten zijn'. Het is ook een keer hardop gezegd: zo'n driekwart jaar geleden stelden de negen deelraadvoorzitters van de partij openlijk dat ze hun vertrouwen in de wethouder ruimtelijke ordening hadden verloren. Ze vaardigden Andries van der Wal (Noord) en Yvonne van Mastrigt (IJsselmonde) af om namens hen de boodschap over te brengen.

Die vertelden Hans Kombrink dat de PvdA-deelraadvoorzitters vonden dat de wethouder het zicht op de stad was kwijtgeraakt. Grote bouwwerken tot stand brengen, dat kon hij goed. Maar ,,een glossy randje aan de stad is niet genoeg'', zei Yvonne van Mastrigt. ,,Je moet ook naar het weefsel kijken.'' Ze zeiden dat de deelraadvoorzitters ,,niet aan de mensen kunnen uitleggen'' dat het stadsbestuur wel ,,megalomane projecten'' opzet, maar niet de hondenpoep opruimt. Ze lieten de wethouder ook weten dat als hij al eens langskwam om naar bewoners te luisteren, hij vaak een ongeïnteresseerde indruk maakte.

Maar de kritiek van de deelraadvoorzitters paste ook in de natuurlijke spanning tussen deelraden en stadsbestuur. Er was de afgelopen jaren ook lof. De Kop van Zuid, het Luxor Theater, Rotterdam Culturele Hoofdstad: dat was óók Hans Kombrink. De wethouder met het uitgebreide netwerk die het geld binnenhaalde. Wiens bruuskheid misschien ook een politieke manier van doen was. ,,Powerplay om iets gedaan te krijgen'', zegt Bert Cremers, voormalig fractievoorzitter. ,,Daar maak je geen vrienden mee. Maar is dat erg?''

Ook bij Els Kuijper hielden kritiek en lof elkaar de laatste jaren in evenwicht. Els is, zegt Hennie ten Hoven (Kralingen-Crooswijk), ,,natuurlijk heel anders'' dan Kombrink. Ze is ,,authentiek'', heeft ,,het beste met de stad voor'' en is nu ,,oprecht geschokt''. En ze mag dan geen stempel op het stadsbestuur hebben gedrukt, ze heeft wel degelijk dingen bereikt. De ondergrondse vuilcontainers bijvoorbeeld. En de nieuwe ploegendiensten bij de reinigingsdienst, waardoor de stad nu ook 's avonds en in het weekeinde schoon wordt gemaakt. Tom Harreman (Delfshaven): ,,Zoiets kost jaren om voor elkaar te krijgen.''

In de gesprekken die de fractieleden dit weekeinde met elkaar voeren, zullen niet al deze zaken de revue passeren. Maar zeker is dat er geen al te harde woorden zullen vallen, laat staan dat iemand wordt gedwongen op te stappen. De partij moet verder, ook al is dat in de oppositie. De analyse dat de verkiezingsuitslag `landelijk' was en `weinig heeft te maken met de kwaliteit van het stadsbestuur' zal worden herhaald. In elk geval door Hans Kombrink, die daarvan is overtuigd.

Niet iedereen deelt zijn visie, maar de fractie is het er wel over eens dat de stadsbevolking niet alléén de PvdA heeft afgestraft. De partij verloor vier van de vijftien zetels. Maar de VVD verloor vijf van de negen. De SP drie van de vier. Vrijwel alle partijen verloren, kortom, zelfs de partijen die niet eens in het college zaten.

Ook waren veel fractieleden er de afgelopen jaren al van overtuigd geraakt dat sommige dingen in de stad te lang duren. De onveiligheid, de onleefbaarheid: daar moest sneller iets aan gebeuren. De partij voelde zich er klaar voor daar in het volgende college aan te gaan werken. Dat gaat nu niet door.

De vraag door wie dat komt, heeft de fractie feitelijk beantwoord door vorige week een brief te sturen naar Rinus van Schendelen, de informateur die er in minder dan een week in slaagde Leefbaar Rotterdam, CDA en VVD bij elkaar te brengen.

De fractie spreekt in de brief haar verbazing uit over het gesprek tussen de PvdA en Leefbaar Rotterdam dat Van Schendelen op zondagmiddag had gearrangeerd. Binnen twintig minuten stonden de onderhandelaars weer buiten, terwijl gesuggereerd was dat over inhoudelijke punten zou worden gepraat. In de hal troffen ze CDA-onderhandelaars Sjaak van der Tak en Leonard Geluk voor hún gesprek met Leefbaar Rotterdam. Kennelijk was voorzien dat het gesprek tussen de PvdA en Leefbaar Rotterdam niet lang zou duren.

De PvdA in Rotterdam, is de opvatting in de fractie, had willen meehelpen de stad te besturen, maar anderen hebben dat belet.