Power aan de pieper

De Floriade moet Haarlemmermeer op de kaart zetten, de tuinbouw een modern imago geven en Nederland bij buitenlandse toeristen promoten. Dat mag best wat kosten. ,,Een wereldtentoonstelling is per definitie nooit rendabel'',

Geen hartklachten? Niet zwanger? Dan mag ik mij onderdompelen in de Tuinbouw Experience op de Floriade. Het fictieve tuinbouwbedrijf Westerhof neemt de bezoeker mee op reis, hoog boven het gewroet in de aarde. In een klein theater met alleen maar staanplaatsen maken we een virtuele helikoptervlucht. Gelukkig zijn er balustrades, want we draaien en duiken dat het een aard heeft, langs kerktorens, tussen flyovers van de snelweg, we scheren over de daken van kassen – en kletteren er tenslotte dwars doorheen.

De tuinbouw is bij de tijd, zoveel moet blijken uit deze gezamenlijke presentatie van de sector. Het Productschap Tuinbouw had 2,2 miljoen euro over voor zijn inzending, die met inzet van multimedia-spektakel en een internet-ruimte onder een watergordijn, jongeren wil interesseren voor het werken in de tuinbouw. De Nederlandse Tuinbouwraad is met een bijdrage van 10 miljoen euro zelfs een van de dragers van de Floriade, die de komende zes maanden wordt gehouden op een 65 hectare groot terrein in Haarlemmermeerpolder. ,,Daar heeft de sector een goede deal aan'', vindt voorzitter Sjaak Langeslag van de Tuinbouwraad, ,,als je bedenkt dat de vier branches – bollen, bloemen, bomen en groenten en fruit – aan reguliere promotie per jaar al 42 miljoen euro uitgeven.''

Ondanks de bonte kleurenvelden en de wolken van bloemengeur maken de bollenteelt en de glastuinbouw onzekere tijden door. Economisch is deze sector van onverminderd groot belang: de waarde van de export van de hele tuinbouw bedraagt 11,5 miljard euro, en van de wereldhandel in bloemen komt 60 procent uit Nederland. Het is ook een compacte vorm van landbouw: de tuinbouw levert bijna 40 procent van de agrarische productie van Nederland op 6 procent van de landbouwgrond. Maar vooral in het westen van het land wordt het steeds moeilijker om er ruimte voor te vinden of vrij te houden. Dat de kassen in het Westland te klein en verouderd zijn voor de moderne bedrijfsvoering, is duidelijk – waar ze dan naar toe moeten, is dat niet. Een derde van de bollengronden in de bollenstreek moet verkassen. Het Productschap Tuinbouw verklaarde eind maart dat de vage voornemens van het rijk zoals in het Structuurschema Groene Ruimte II vervat, ,,deze sectoren op slot zetten, waardoor economische groei en gewenste modernisering worden belemmerd''.

Aan deze Floriade doen 350 inzenders mee: bedrijven, gemeenten, provincies, het rijk en 30 `landeninzendingen'. De kosten, 70,5 miljoen euro, zijn behalve de Tuinbouwraad opgebracht door public partners (gemeente, provincie Noord-Holland, het ministerie van Landbouw), een private partner (Schiphol, met een bijdrage van 5 miljoen euro) en sponsors, waaronder Rabobank, Nuon en de Postcodeloterij. Sommige bedrijven besteden zelf twintig- tot dertigduizend euro aan hun inzending.

Voor de gastheer is de Floriade een lucratief evenement. Zoetermeer, waar de Floriade van 1992 voor een bedrag van 52,4 miljoen euro was aangelegd, heeft er een station, een bos, een kinderboerderij en een buurtpark aan overgehouden. Bovendien is later een groot deel van het terrein dat al van infrastructuur was voorzien, aan een projectontwikkelaar verkocht voor de woonwijk Rokkeveen. Weliswaar had de Floriade 11 miljoen gulden meer verlies geleden dan verwacht, waarvan Zoetermeer, Den Haag en de provincie ieder een derde voor zijn rekening nam, maar dan nog leverde de grondverkoop per saldo 17 miljoen gulden op. ,,De exploitatie van een wereldtentoonstelling is per definitie nooit rendabel'', zegt Hans van Driem, toen directeur van de Floriade en nu van Toerisme Recreatie Nederland, opvolger van het Nederlands Bureau van Toerisme. ,,Er moet altijd overheidsgeld bij. In 1992 was van tevoren al bekend dat de begroting niet sluitend was, en de gemeenten en provincie hadden zich bereid verklaard 15 miljoen gulden op te vangen. Daarboven kwamen 11 miljoen gulden verlies, doordat wij te veel zelf de exploitatie op ons namen en doordat we een aantal vernieuwde concepten hebben uitgeprobeerd. Veel van die concepten vind je nu terug in Haarlemmermeer, zoals de bouw van een overdekte hal, een handelscentrum en een kooktheater.''

In Haarlemmermeer zijn nu al de N205 en de Zuidtangent versneld aangelegd. Nu al staat vast dat de gemeente aan het evenement een park en een ingrijpende opknapbeurt overhoudt voor recreatiegebied de Groene Weelde. Zowel het eigen paviljoen als het reusachtige dak van 100 bij 278 meter zullen daarna worden gebruikt voor ontvangsten en evenementen; de 19.000 zonnepanelen levert bovendien energie voor 400 huishoudens. Tenslotte hoopt Haarlemmermeer hiermee een naamsbekendheid te krijgen die kan wedijveren met die van Schiphol en Amsterdam. Voor de Floriade van 2012 hebben Arnhem, Almere en Tilburg zich al gemeld.

Behalve Noord- en Zuid-Holland is ook Nederlands-Belgisch Limburg er vertegenwoordigd. Waarom? Consultant Reinoud van Assendelft: ,,Stel: in dat paviljoen kunnen we in de zes maanden van de Floriade, maximaal anderhalf miljoen mensen ontvangen. Allemaal krijgen ze een kaartje, dat ze een weekend in Limburg kunnen winnen als ze onze website bezoeken. Op die site zijn alle Limburgse boekingskantoren vertegenwoordigd. Als 2 tot 6 procent van hen een verblijf boekt, levert dat de twee Limburgen tussen de 5,5 en de 16 miljoen euro op. Bovendien maken we de bedrijven attent op de mogelijkheden zich in Limburg te vestigen, er komen nu al kassen richting Venlo. Dan is het paviljoen de investering van 1,35 miljoen euro waard geweest.''

De Floriade – die zich op affiches presenteert als the greatest horticultural show of the decade – verwacht dit jaar 2,7 miljoen bezoekers, van wie bijna een miljoen uit het buitenland. Van hen zal vermoedelijk een kwart tot een derde uit Groot-Brittannië komen. Volgens het Engelse kantoor van het Nederlands Bureau voor Toerisme is er als sinds anderhalf jaar een nationale pr-campagne aan de gang, waarbij het budget dat Nederland fourneerde, ruim verviervoudigd kon worden door bijdragen van de Engelse veerboten en touroperators. Ter vergelijking: in 1992 bezochten ruim 3,3 miljoen mensen de Floriade in Zoetermeer, van wie 1,2 miljoen uit het buitenland.

Dit is een van vijf evenementen waarmee het bureau TRN (Toerisme en Recreatie Nederland, opvolger van het Nederlands Bureau voor Toerisme) Nederland in het buitenland promoot. De andere zijn 400 jaar VOC, de tentoonstelling Van Gogh-Gauguin en de vijftigste verjaardagen van zowel de Efteling als Madurodam. ,,Wij hebben de Floriade nodig om Nederland op de kaart te blijven zetten'', zegt TRN-directeur Hans van Driem. ,,Verder zijn er bitter weinig evenementen van die omvang.''

Via de Kas van de Toekomst, waar ik leer dat de tuinder van tegenwoordig niet naar de gewassen gaat, maar dat zij op mobiele tafels naar hem toe komen, betreed ik via een grote uitnodigende rode mond de presentatie `Van grond tot mond' van het Productschap Groente en Fruit. Hier is het kooktheater met de leus `Power to the pieper' en zijn er op vier grote champignonvormige panelen wetenswaardigheden over de champignonteelt bijeen gebracht. Wat blijkt: Nederland is de grootste producent van champignons in de EU en de derde in de wereld. Jammer dat het scherm met de champignonquiz niet werkt, ik had wel kans willen maken op het beloofde weekend in Amerika – in Limburg, wel te verstaan.