Ook George Bush heeft geen toverstaf

Ook de Amerikanen staan machteloos. Sharon en Arafat zijn daar niet rouwig om: zij liggen op koers.

Het drama is er te groot voor. En Schadenfreude is een bedenkelijk instinct. Maar president Bush' diplomatieke ervaringen van de laatste dagen hebben bijna iets geruststellends voor de rest van de wereld. Ook de enige supermacht bezit geen toverstaf om in het Midden-Oosten vrede af te dwingen.

Nu minister Powell zijn voor vandaag afgesproken bezoek aan Arafat na de jongste zelfmoordaanslag heeft uitgesteld, geldt nog meer wat Martin Indyk, oud-VS-ambassadeur in Israël, nu verbonden aan de Brookings Institution in Washington, donderdag vaststelde: zowel Arafat als Sharon is in een uitstekend humeur. Zij zien iedere verdere escalatie als een stap op weg naar het bereiken van hun volstrekt tegenstrijdige langetermijndoelstellingen.

,,Arafat meet zijn succes niet in termen van het lijden van zijn volk. Dat is slechts een middel op weg naar het doel. Succes begint voor hem met overleven'', zegt Indyk. Om dan de overige successen van de Palestijnse leider op te sommen. Arafat is eindelijk populair op straat onder Palestijnen, hij heeft kans gezien president Bush na anderhalf jaar afzijdigheid bij de crisis te betrekken, het gesprek op politieke onderhandelingen te brengen zonder een staakt-het-vuren, hij heeft voor het eerst Amerika's bereidheid losgepeuterd om waarnemers te sturen mocht het later tot een staakt-het-vuren komen, en door Powell te interesseren voor een ontmoeting verzekert hij zich van extra bescherming.

De vooruitgang voor Arafat is nog ruimer. Indyk: ,,De internationale gemeenschap spreekt nu zeer duidelijk steun uit voor de Palestijnen en Israël raakt geïsoleerd. De EU praat over sancties en de Amerikaans-Israëlische betrekkingen staan onder druk.''

En toch zet Sharon door met zijn militaire operaties op de Westelijke Jordaanoever. Met vooruitziende blik schatte Indyk dat ook Sharon op koers ligt: ,,Hij weigert het leger terug te trekken tot Arafat optreedt tegen `de structuur van het terrorisme'. Intussen wacht Sharon op de volgende zelfmoordbom en rekent hij erop dat Arafat zijn hand zal overspelen, waarna Sharon tegen Amerika, en zijn bondgenoten in de Arbeiderspartij en de EU kan zeggen: zie je wel, we hebben het geprobeerd zoals jullie wilden. Nu is er maar één optie over: weg met Arafat en het Akkoord van Oslo. Opnieuw beginnen.''

Vervolg BUSH: pagina 5

Powell wordt kwetsbaarder in eigen land

BUSH Vervolg van pagina 1

Powells reis naar het Midden-Oosten was van het begin een riskante noodsprong. Maar Bush moest een daad stellen. Het bloedvergieten werd zo alarmerend dat de president zich niet langer kon veroorloven de wereld lastig te vallen met zijn eigen Oorlog tegen het Terrorisme. Maar maanden diplomatieke verwaarlozing maakte snel oogsten op de bittere akkers van het bijbelse land des te onwaarschijnlijker.

Terwijl de haviken in zijn regering Arafat al bij voorbaat wilden afvoeren van de lijst frequentabele staatslieden, kon Colin Powell niets anders doen dan in de regio vaststellen dat de Arabische wereld de Gevangene van Ramallah beschouwt als de Palestijnse leider bij uitstek. Bovendien, ook gematigde leiders vroegen: Wat doet u hier? In Jeruzalem ligt uw werk. Temt u Sharon eerst.

Maar na een gesprek van vier uur verschenen Powell en Israëls premier gisteren voor de wereldpers zonder een begin van goed nieuws: Israël gaat gewoon door met zijn bezigheden op de Westoever, dat al honderden doden heeft gevergd. Geen woord over terugtrekking. Hun lichaamstaal verraadde een zeer lage synergie-coëfficient tussen de beide generaals. Toch werd het voor 24 uur uitstellen van het gesprek tussen Powell en Arafat gezien als een gebaar naar Israël, dat zes doden en tegen de honderd gewonden incasseerde in de zelfmoordactie van gistermiddag.

Wat kan Amerika doen? Het inzetten van de elektronisch hoog verfijnde luchtmacht, waar zulke goede ervaringen mee zijn opgedaan in Afghanistan, is geen optie. Gezichtsverlies is al een feit, geen risico meer. Powell wordt kwetsbaarder in eigen land, de Verenigde Staten moeten internationaal erkennen dat volkeren ingewikkeld en irrationeel mogen lijken, maar niet in hun hok te commanderen zijn.

Opgeven is geen optie voor de Amerikaanse regering. De Israël-lobby in Amerika zou het niet accepteren, de wereld zou het niet begrijpen. En de Verenigde Staten kunnen niet het risico lopen het hele Midden-Oosten in een staat van oververhitting te laten raken. Dat is wat al bezig is volgens Shibley Telhami, kenner van de Arabische wereld en hoogleraar aan de universiteit van Maryland.

,,De gevolgen van deze crisis gaan veel dieper dan wat Arafat wel of niet voor elkaar kan krijgen'', zei Telhami deze week op een Brookings-bijeenkomst. ,,De dynamiek die nu op gang gekomen is in de Arabische wereld zou zowel Arafat als Sharon wel eens kunnen overspoelen.''

Volgens Telhami overheerst sinds de aanslagen van 11 september in de Verenigde Staten een `bunkermentaliteit', terwijl Israël zich begrijpelijkerwijs concentreert op de zelfmoordterreur. Zijns inziens hebben in het Midden-Oosten nieuwe, niet door overheden gestuurde media een vorm van globalisering gebracht die van de Palestijnen de helden hebben gemaakt van alle Arabieren die veranderingen willen.

Telhami: ,,De Arabische massa's noemen al hun mislukte regeringen 'knechten van Amerika'. In hun ogen worden de Palestijnen blootgesteld aan wreedheden zonder dat iemand hen helpt. Als een man als Egypte's president Moebarak de plegers van zelfmoordaanvallen had veroordeeld, had hij meer gezag verloren dan de `martelaren'. Zo is de psychologie van de situatie.''

Colin Powell rest op korte termijn weinig meer dan een veilig heenkomen zoeken. Hij zit op de blaren van zijn baas, die niets van het probleem moest hebben.

Arafat en Sharon volharden in hun 'Escaleren naar nergens', zoals Anthony Cordesman van het Center for Strategic and International Studies dat gisteren noemde. De president die Amerika's hegemonie over de wereld ten volle beleeft en tot hart van zijn beleid heeft gemaakt, is tegen zijn eerste muur gelopen.

Het Midden-Oosten mag een wespennest zijn, maar president Bush vindt nog niet dat zijn landgenoten er wakker van moeten liggen. In zijn wekelijkse radiopraatje roemde hij vanmorgen de belastingverlagingen die hij heeft doorgevoerd. Zelf had Bush in 2001 een belastbaar inkomen van 711.453 dollar. Daarvan trok hij 82.700 dollar af wegens liefdadige giften, waarna hij 250.221 dollar inkomstenbelasting dacht te betalen.