NIOD-rapport 1

Een cynicus zou kunnen opmerken dat het NIOD-rapport overbodig is. Ten eerste: zelfs een in geringe mate staatkundig geschoolde vaderlander weet toch reeds dat in de Nederlandse parlementaire democratie overheid en volksvertegenwoordiging de inzet van militaire geweldsmiddelen definiëren en verordonneren.

Militairen voeren slechts opdrachten uit. Waar dus de verantwoordelijkheid ligt voor het plaatsen van enige honderden Nederlandse militairen in een hachelijke operationele situatie is duidelijk en niet vatbaar voor verdere discussie. Toen voorts onmiskenbaar bleek dat de no-win situatie, waarin Dutchbat zich van stonde af aan bevond, verslechterde en in onheilspellend rap tempo de trekken van een calamiteit begon aan te nemen, heeft regering noch volksvertegenwoordiging drastische initiatieven ontplooid om de eigen manschappen uit de puree te trekken. Onder die omstandigheden te berusten in het feit dat het bataljon zich in de bevelslijn van de Verenigde Naties bevond, is slechts schokkend te noemen.

Ten tweede: het grote afschuiven is thans begonnen. Verantwoordelijkheden worden niet genomen of erkend. Uiterst voorspelbaar in de poldercultuur waar voor alle miskleunen steeds een gezamenlijke verantwoordelijkheid geldt die verlokkende mogelijkheden biedt voor lafhartig escapisme van gezagsdragers. Het staat vrijwel vast: geen minister zal verdwijnen, ook de raszuivere wereldverbeteraar Pronk niet. En geen volksvertegenwoordiger zal vol berouw het hoofd buigen.

Ten derde: het is natuurlijk tegenover journaille en kiezersvolk niet vol te houden dat nergens en bij niemand schuld en blaam liggen. Er moet dus iemand geofferd worden. De inleidende beschietingen daartoe richten zich nu onmiskenbaar op de huidige bevelhebber van de landmacht, u weet wel, zo'n man in uniform met een generaalssnor; dat ligt wel lekker bij de cohorten die de premier afschermen. Wat zei geachte afgevaardigde Melkert ook weer? Het gaat er niet om wat er fout is gegaan, het gaat er om wat wij ervan hebben geleerd, (of woorden van gelijke strekking). Dat slaat dan wel op Kok, maar kennelijk niet op Van Baal.

Als inderdaad van verantwoordelijkheid of laakbaar handelen sprake was, dan moet zeker ook een geüniformeerde gezagsdrager daaraan consequenties verbinden. Maar in de Srebrenica-affaire kan hij nooit de eerste en enige zijn. Eerst komen de politieke bazen, dunkt mij. Niettemin vrees ik: generaal Van Baal wordt de fall-guy.