Niet alleen mensen, ook fabrieken gaan er aan

Aan het eind van de documentaire Made in Holland van Maarten Schmidt en Thomas Doebele ontmoeten oost en west elkaar. De fietsbandenfabriek van Vredestein is net dicht, de productie wordt overgeheveld naar het lagelonenland India. Directeur P. Pahwa van de Indiase bandenmaker Ralston staat in de ontzielde fabriekshal van Vredestein in Doetinchem en spreekt de ultieme waarheid: ,,Alles wat op de wereld komt gaat op een dag dood.'' Niet alleen mensen, ook fabrieken gaan er uiteindelijk aan. Een oude Nederlandse werknemer, die 46 jaar banden heeft gemaakt en nu op straat komt te staan, onderschrijft de Oosterse wijsheid. ,,Het is mooi geweest'', zegt de man. Hij heeft vrede met de ondergang van Vredestein. Indiase muziek op de achtergrond. Een mooi slot van een fraai industrieel portret.

Het is wel een lange zit, twee delen van elk een uur. Ik houd wel van lekkere trage beelden, maar of het veel kijkers zal vasthouden is de vraag. De makers filmden op twee locaties. De mannen op de werkvloer van het zieltogende Vredestein in Doetinchem zijn naadloos verweven met hun collega's van de Ralston-fabriek in het Indiase Bhopal. In het Nederlandse verhaal zitten weer twee thema's: het arbeidsleven van de autochtone werkers uit de Achterhoek en dat van de vele buitenlandse werknemers van Vredestein. Voor de overzichtelijkheid hadden de makers beter kunnen kiezen of moeten inkorten.

Eigenlijk krijgen we twee documentaires te zien: opkomst en ondergang van een trotse bandenfabriek in Nederland (reclameleus: `Vredestein betekent tevreden zijn'), waar in de jaren zestig 14.000 mensen werkten, en het ontluisterende beeld van de arbeidsomstandigheden in India. Bij Ralston plukt de directie hoogstpersoonlijk sollicitanten uit een lange rij wachtende armoedzaaiers. Daarna volgt een veredelde veekeuring, met kniebuigingen en het opnemen van de maten. Wie te licht of te kort is wordt zonder pardon buiten de deur gezet.

De Indiase werksituatie, of het nu kinder- of volwassenenarbeid betreft, stemt tot weinig vrolijkheid, maar op de wereldmarkt gaat het om het aanbieden van het goedkoopste product met een acceptabele kwaliteit. En Vredestein heeft er vertrouwen in dat leverancier Ralston goede banden zal afleveren voor de Nederlandse markt. Directeur Pahwa denkt al weer aan het verleggen van zijn grenzen en zijn winst, in buurland Bangladesh kan het namelijk nog goedkoper. Vredestein kan tevreden zijn.

Dokwerk: Made in Holland wordt Dutch Design, VPRO, Ned.3, 20.58-22.00u.