Mussolini

De Duitse NSDAP zag pas goed het propagandistische belang in van internationale sportevenementen als de Olympische Spelen nadat de Italiaanse dictator Mussolini in 1934 baanbrekend werk had verricht. In dat jaar werden onder meer het wereldkampioenschap voetbal en de Europese kampioenschappen atletiek in dat land gehouden. Aan beide evenementen deden Nederlanders mee. Enkele Nederlandse voetballers zouden in Italië ook nog hun steun hebben uitgesproken voor het fascisme. Maar als we praten over de dubieuze verstrengeling van machtspolitiek en sport komen we doorgaans niet verder dan de Nazi-Spelen.

De Italiaanse sporthistoricus Gherardo Bonini schreef me donderdag: `Door enkele officiële documenten van Goebbels en Hitler is het inmiddels duidelijk geworden dat zij Mussolini bewonderden als het ging om het veroveren van de massa's door middel van propaganda – ook via de sport.' Het is eigenlijk niet vreemd dat deze extra waarde werd ingezien: bepaalde ideeën kunnen op een indirecte en onderhoudende manier aan grote groepen worden overgebracht, waarbij symbolen als vlaggen en ceremonies een grote en bindende rol spelen. Succes voor het individu of een ploeg in het strijdperk staan daarmee gelijk aan de kracht van een systeem, een ideologie, een natie of een ras. De sporter heeft een hoogtepunt bereikt door de wereld waarin hij is opgevoed, wat zich uit door een overwinning op een vertegenwoordiger van een andere ideologie, die daartoe dus niet in staat bleek.

Dat heeft een grotere rol gespeeld in de ontwikkeling en acceptatie van moderne landen dan we kunnen vermoeden. De DDR heeft zichzelf met steun van de Sovjet-Unie op de kaart gezet door sportieve activiteiten en pas daarna door diplomatie. Het zou mij zelfs niet verbazen als er een zeker causaal verband bestaat tussen de landen met de grootste stadions en de minst democratische geschiedenis. Als het goed gaat, worden in die stadions grote en succesvolle evenementen georganiseerd en als de maatschappelijke aanvaarding tijdelijk een dieptepunt heeft bereikt, is diezelfde plek goed om een groot aantal tegenstanders op te sluiten en uit te schakelen.

In Italië verscheen in 1933 een nieuw stadion waar de World University Games werden gehouden. Op die plek werd het jaar later dat EK Atletiek gehouden – de eerste in zijn soort. En niet alleen maar voor de lol, zoals bleek tijdens een toespraak van de leider op 28 oktober 1934 tijdens het herdenken van de mars op Rome: ,,Onthoud dat als jullie in het buitenland zijn, jullie toevertrouwd zijn aan jullie spieren, maar vooral aan jullie ziel, aan jullie eer en aan het prestige van de nationale sport.'' Hitler en Goebbels zullen het heel goed hebben onthouden.

jurryt@xs4all.nl