Legio Lease aan de schandpaal

Al een paar weken ligt het leasebedrijf Legio Lease, opgericht in 1990 door de ex-verhuurder van televisies Piet Bloemink, onder vuur. Niet voor het eerst. Dit keer neemt het tv-programma Radar het voortouw. Een Haags advocatenkantoor springt gretig op de rijdende trein van klagers, want duizenden ontevreden beleggers betekenen big business. De Consumentbond aarzelt nog over deelname. De SP stelde Kamervragen. En de Autoriteit Financiële Markten (voorheen de STE) onderzoekt de zaak.

Waar draait het om? Wie aandelen of andere waarden least, leent voor een vast aantal jaren geld bij een bank en koopt daarmee een pakketje aandelen, dat eigendom blijft van het leasebedrijf. Via deze strategie (beleggen met geleend geld) kun je de beurs op zonder eigen geld, zonder verstand van beleggen en zonder ergens naar om te kijken.

Deze constructie werpt vruchten af wanneer aan het eind van de looptijd je aandelen meer waard zijn dan de lening, die je dan moet aflossen, of desgewenst voortzet wanneer het resultaat negatief is. Maar dat is niet het enige. Je betaalt over de lening een fikse rente, mede om de kosten te dekken. In de afgelopen jaren lag die rente soms rond de 18 procent per jaar, nu op circa 12 procent. Aanvankelijk was de rente aftrekbaar van je belastbare inkomen, maar dat voordeel verviel bij de invoering van het nieuwe belastingstelsel.

Je moet dus per saldo meer jaarrendement halen dan je aan rente betaalt. In de goede beursjaren was dat (bijna) geen probleem. Nu de koersen dalen, zullen de aandelen straks minder waard zijn dan de lening en moet je bijbetalen. Terwijl de optimistische advertenties en brochures juist een voordelige afloop benadrukken. Hoewel de waarschuwing `rendementen uit het verleden...' niet ontbreekt in de publicaties.

De Consumentenbond is van mening dat beleggen met geleend geld duur en riskant is. Net als de Autoriteit FM, die er vorig jaar tegen waarschuwde. Zijn zulke algemene waarschuwingen terecht? Nee. Wie een huis koopt via een hypotheek en uitgaat van een waardestijging op lange termijn, belegt ook met geleend geld. Toch valt niemand daarover, onder meer omdat de rente binnen de perken blijft en aftrekbaar is.

Wie (zelf) leent om extra aandelen te kopen na een onverwachte correctie van de beurs of van een bepaald aandeel, springt er meestal goed uit. Neem KLM. Na 11 september daalde de koers tot 7,30 euro en herstelde binnen een half jaar tot circa 17 euro nu. Een plus van 133 procent. De durfal die toen 100.000 euro leende, bezit nu 233.000 euro.

Beleggen met geleend geld komt dus neer op timing, tijdig kopen en verkopen. Daar schuilt het probleem met de grootschalige aanpak van dit fenomeen. Leasebedrijven moeten jaar in jaar uit de door hen samengestelde pakketjes aandelen verhuren. Liefst elk jaar een andere samenstelling om beleggers te prikkelen. Niks timing. Ook wanneer de beurs door het dak schiet, juist een geschikt moment om te verkopen, moeten mensen huren. Niet de aandelen die ze zelf willen, maar wat het bedrijf aanbiedt. Daar zit een tweede probleem. Vol enthousiasme beval men KPN aan op een historische topkoers. Dat liep heel slecht af. Een succesvol pakket dat jaren meegaat is lastig te bedenken.

Via de website van het consumentenprogramma Radar (www.trosradar.nl) kunnen ontevreden deelnemers Legio aansprakelijk stellen voor de geleden schade. Onder meer, volgens de juridisch adviseur, omdat het bedrijf handelt in strijd met de zorgplicht. Men had er op toe moeten zien dat de deelnemers voortdurend over de financiële middelen beschikken om aan hun verplichtingen te voldoen. Bovendien liet men na om te peilen over welke beleggingservaring deze beschikken en wat hun doelstellingen zijn. Dat is tegenwoordig wettelijk een doodzonde van een effecteninstelling, want je moet je klanten kennen. Maar hoe ver gaat die verplichting?

Als de rechter meegaat met de Legio klagers, ontstaat er een groot probleem in beleggend Nederland. Vele tienduizenden huizenkopers hebben immers in de laatste jaren een extra hoge hypotheek verstrekt om met het geleende surplus te beleggen in aandelen. Dat is ook beleggen met geleend geld en ook met een slecht (voorlopig) rendement. Ook die mensen kunnen hun bemiddelaar een gebrek aan zorgplicht verwijten, omdat de voorspelde netto maandlasten veel hoger uitkomen, door de sterk gedaalde aandelenkoersen. De kwestie Legio wordt een interessante testcase.