Landis kon de hele wereld aan

Fantasievol boekhouden, controversiële overnames. Opkomst en bijna ondergang van telecomdienstverlener Landis.

Enron is het niet, maar fantasievol boekhouden was zeker een van de wapenfeiten van automatiseringsbedrijf Landis.

De Amerikaanse energiehandelaar Enron kreeg vorig jaar uitstel van betaling nadat creatief boekhouden en een winstcorrectie het vertrouwen van de financiële wereld hadden weggevaagd. Enron was het op zes na grootste Amerikaanse bedrijf.

Zo ver heeft Landis (2800 werknemers, 695 miljoen euro omzet, 52 miljoen verlies) het nooit geschopt. Landis deed van zich spreken met ambitieuze groeidoelstellingen en controversiële overnames. In het kielzog van de mobiele telefoon- en internethausse kreeg zij ook een plaatsje in de midkap-beursgraadmeter in Amsterdam.

Landis vecht nu voor het voortbestaan. De banken, die hun kredieten hadden opgezegd, strijken de hand tot 22 april over hun hart. De distributie-activiteiten, die Landis al maanden probeert te verkopen, hangen nog steeds boven de markt. De commissarissen hebben de afgelopen week twee directeuren aan de kant geschoven en een interim-manager benoemd. De beurskoers is dubbeltjeswerk.

Werd de opkomst en ondergang van Enron begeleid door een koor van optimische financiële analisten, over Landis konden beleggers ook andere geluiden horen. In een rapport getiteld What you see is not wat you get gaven twee analisten van SNS Securities vorig jaar ongezouten kritiek op het financiële beleid en de geloofwaardigheid van de Landis-top. ,,Hun klaarblijkelijke ontkenning van de werkelijke toestand bij Landis doet ons vrezen dat nog meer teleurstellingen zullen opduiken'', concludeerden zij in oktober.

In hun rapport achterhaalden zij onder meer dat Landis haar halfjaarwinst stiekem had geflatteerd door eenmalige opbrengsten als echte winst te rapporteren en daarmee de beloofde winst per aandeel, een baken voor beleggers, waar te maken.

,,Bij de halfjaarcijfers kwam naar buiten dat de onderliggende gang van zaken aan het verslechteren was, terwijl de gerapporteerde winst op peil bleef'', zegt V. Bareño, een van de twee SNS-analisten. ,,Toen zijn we gaan spitten en kwamen onder meer die boekwinsten tegen en bleek de kwaliteit van de winst een stuk minder te zijn dan wij eerst hadden gedacht.''

Hij oppert dat Landis met de verkoop van de distibutie-tak, die zij met terugwerkende kracht in de cijfers over 2001 wilde verwerken, een vergelijkbaar plan had: een boekwinst creëren om een ,,kennelijk dramatisch verlies te verzachten''.

Een ruime uitleg van de boekhoudkundige regels had Landis al eerder laten zien. Eind december 2000 kreeg het bedrijf om zijn financiële buffers te versterken een lening van twee Amerikaanse beleggers van 45 miljoen euro die later in aandelen zou kunnen worden omgezet.

Maar helaas. Toen de boeken over 2000 werden opgemaakt was het geld nog niet binnen en de ,,formalisering'' van de lening, zoals Landis het in haar jaarverslag noemde, was ook nog niet afgerond. Dat gebeurde ,,in het eerste kwartaal'' van 2001. Toch zette Landis de lening alvast in de jaarrekening over 2000. De controlerende accountant, Ernst & Young, gaf op die cijfers een goedkeurende verklaring.

Landis kon de hele wereld aan. Directeur/oprichter/grootaandeelhouder P. Kuiken trad via een eigen beleggingsmaatschappij eind 1999 op als projectontwikkelaar van een kantoor, waar Landis zou intrekken. Hij kocht, ook in 1999, via een eigen beleggingsmaatschappij aandelen van Ilion, een beursgenoteerde Britse concurrent. Zijn aandelenpakket van 13 procent in Ilion bleek een bruggenhoofd voor Landis dat eerst een blauwtje liep, het bod verhoogde en Ilion kocht. De overname viel uiteindelijk tegen.

Begin 2000 deed Landis een vooraf overeengekomen bod op Detron, die in een wat hoger marktsegment werkte en aantrekkelijker marges boekte. Toen de koers van Landis vervolgens scherp daalde en directeur/grootaandeelhouder G. Banken van Detron wilde terugkrabbelen dreigde Landis met een rechtszaak, waarna de prijs wat werd verhoogd en Banken akkoord ging. Hij is nu een van de grote verliezers, doordat hij de overnameprijs in aandelen Landis kreeg uitgekeerd, waarvan hij een onbekend aantal nog steeds bezit.

De overname van Detron en Landis' opname in de midkap-beursgraadmeter waren, achteraf gezien, de glansperiode. Vorig jaar verslechterde het klimaat rap, al spraken de gewraakte halfjaarcijfers nog andere taal.

Bijna zeven weken eerder, op 20 juli, had Landis nog nieuwe aandelen geplaatst bij diverse professionele beleggers. De dag voor deze uitgifte kwam Landis met een geruststellende voorpublicatie: de beoogde groei van de winst was gehaald. De beurskoers schoot miraculeus met een kwart omhoog. Landis kon de volgende dag nieuwe aandelen plaatsen op 6 euro per stuk. De koers zakte daarna weer. Landis zei dat 4 miljoen nieuwe effecten waren geplaatst, enkele uren later bleken dat ,,slechts'' 3 miljoen te zijn geweest.

Beursorganisatie Euronext deed onderzoek. Landis kreeg vorige maand een schriftelijke waarschuwing omdat de aandelenuitgifte niet tijdig bij de beurs was gemeld.