`Laat onze concurrenten zich maar doodknokken'

Hij schaamt zich niet voor concurrentievoordelen, houdt zijn pistool voorlopig op zak en vindt dat de overheden de sector om zeep hebben geholpen. Gesprek met topman Ad Scheepbouwer van KPN.

Neen, Ad Scheepbouwer belt nooit met de banken. De bestuursvoorzitter van telecombedrijf KPN zou niet weten waarom. De suggestie dat hij aan de `leiband' loopt van bankiers verwijst hij naar het rijk der fabelen. ,,Er valt niets te bellen. Ik ben de baas.''

Scheepbouwer nam het roer een half jaar geleden over toen KPN onder een schuldenlast dreigde te bezwijken, het resultaat van een ambitieuze expansiestrategie. Tegelijk met zijn debuut regelde hij een krediet bij de banken, maar kreeg strenge leningvoorwaarden opgelegd. ,,Die lening kwam natuurlijk tot stand in moeilijke tijden. Inmiddels leven we in een andere wereld. Als ik wil kan ik het krediet morgen opzeggen.''

Na de noodlening voerde hij drastische veranderingen door. Het voortbestaan werd zekerder gesteld met een miljardenemissie. Duizenden KPN'ers verloren hun baan tijdens een forse reorganisatie. Beklemmende samenwerkingsverbanden met branchegenoten werden opgezegd. Spraakmakende ingrepen, waarvoor Scheepbouwer een spraakmakende optiebeloning bedong.

De nieuwe topman constateert inmiddels tevreden dat grote bedrijven als France Telecom en Deutsche Telekom de reddingsoperatie van KPN als voorbeeld onder de neus geduwd krijgen door investeerders. Dat KPN zou veranderen van minkukel in de branche tot lichtend voorbeeld was een half jaar geleden ondenkbaar.

Nu loodst Scheepbouwer het telecombedrijf een nieuwe fase in. Deze staat vooral in het teken van de versterking van KPN's positie in Duitsland. Een eerste aanzet voor deze expansie werd onlangs gegeven met de lancering van i-mode, een mobiele telefoon die internetten mogelijk maakt.

,,De komende drie, vier jaar is er volgens mij geen behoefte aan nieuwe financiering. Tenzij we iets gaan doen waarvoor veel geld nodig is, zoals een overname. Daar zijn overigens op dit moment geen plannen voor. Ik wil niet dat daarover misverstanden ontstaan.'' Scheepbouwer heeft voorlopig nog andere prioriteiten: verdere schuldafbouw en het verbeteren van de kasstroom. ,,Ik geloof niet in het bouwen op drijfzand. Het bedrijf moet zichzelf eerst weer hervinden. Zolang ik werk, heb ik dat overal gedaan: expanderen vanuit een sterke basis, die de groei kan financieren. Niet andersom.''

Nu op overnamepad gaan zou de kredietwaardigheid van KPN in gevaar kunnen brengen. De internationale kredietbeoordelaars, die de tarieven bepalen waartegen geleend kan worden, schatten het faillissementsrisico van KPN nog altijd hoog in, hoewel minder hoog dan voorheen. ,,Het is een kwestie van goed koopmanschap'', zegt Scheepbouwer. ,,Je moet niet verder gaan dan je polstok lang is. We hebben een credit rating die is wat ie is: stabiel. Maar ik zou hem graag wat hoger zien. Door verbetering van je financiële positie hoop je op bijstelling. Als dat gebeurt zien we weer verder.''

Scheepbouwer verwacht niet dat de belangrijkste rating agency's, Moody's en Standard & Poor's, hun mening over KPN dit jaar al zullen bijstellen. ,,Het is voorzichtigheid troef. Nog niet zo lang geleden zat KPN diep in de problemen. Ze kijken het een poosje aan: hoe gaat het, doen die mensen wat ze zeggen? Het ligt voor de hand dat de Enron-affaire zich bij kredietbeoordelaars vertaalt in verhoogde nederigheid.''

Acquisities of fusies mogen nu uit den boze zijn, op termijn is het volgens Scheepbouwer onvermijdelijk dat de kussens op de Duitse markt worden opgeschud. Duitsland telt zes bedrijven die in 2000 voor miljarden licenties kochten om de ether te mogen gebruiken voor een nieuwe telefoontechnologie (UMTS). En zes is teveel, luidt de algemene opvatting. Volgens analisten hebben bedrijven minimaal 20 procent marktaandeel nodig om UMTS rendabel te exploiteren. KPN's Duitse dochter E-plus komt 7 procentpunten te kort.

Scheepbouwer: ,,We zitten in Duitsland in een comfortabele positie. Met een marktaandeel van ruim 13 procent zijn we de onbetwiste nummer drie, na twee hele grote partijen: Deutsche Telekom en Vodafone. De nummers vier, vijf en zes gaan ten onder aan gekibbel en enorme verliezen. Wij doen er goed aan om veel geld te verdienen, terwijl ze zich daar doodknokken. Ik zie nu geen reden om een pistool uit mijn zak te halen, een paar partijen neer te schieten en het te regelen. Dat kan overigens ook met een vriendelijk gesprek.''

Wat er ook gebeurt, Scheepbouwer kan zich geen scenario voorstellen waarin E-plus er slechter aan toe is dan nu. ,,Eerder beter. Volgens mij kun je in de huidige situatie het beste afwachten. Voor de nummer vier, vijf en zes is het veel lastiger om dat geduld op te brengen. Ik heb het idee dat de waarde van E-Plus hierdoor alleen maar toeneemt. Uiteindelijk zullen er drie spelers overblijven op de Duitse markt. E-plus heeft de beste kans om daar bij te horen. Voor de nummer drie is 20 tot 25 procent van de markt weggelegd.''

Scheepbouwers grootste bezwaar tegen het meteen aangaan van de overnamestrijd, hangt samen met de duurbetaalde UMTS-licenties. Als fuserende partijen beide een licentie bezitten, moeten ze er volgens de huidige regels één aan de Duitse telecomtoezichthouder teruggeven. ,,Gewoon inleveren, alstublieft, dank u wel. En dan moet je maar afwachten of de licentie, waarvoor jij 8,4 miljard euro hebt betaald, de volgende dag niet voor 100.000 euro wordt doorverkocht aan een nieuwkomer. Dat is natuurlijk gewoon het dilemma.''

,,Het is ook iets psychologisch'', vervolgt hij. ,,Bij veel telecombedrijven zitten nog de mensen die 8,4 miljard euro voor een licentie hebben betaald. Die zijn er nog niet aan toe om die bedragen zomaar af te schrijven. Als de Duitse toezichthouder zou beloven de licenties niet door te verkopen, zou dat al heel wat zijn. Maar we verwachten niet dat er voor de verkiezingen in Duitsland, in september, enige doorbraak zal komen.''

Vervolg KPN-topman Scheepbouwer: pagina 16

'Brussel pakt altijd alleen kleine lidstaten aan'

KPN-topman Scheepbouwer: Vervolg van pagina 15

KPN ligt de laatste tijd veelvuldig onder vuur van diverse kartelautoriteiten. Bestuursvoorzitter Scheepbouwer heeft er schoon genoeg van. ,,Ik snap niet hoe ze het durven: zich zo intensief bemoeien met een sector waaraan overheden al zoveel geld hebben onttrokken.'' Hij doelt op de UMTS-veilingen die twee jaar geleden door Europese overheden en toezichthouders zijn gehouden. ,,Ze hebben de bedrijfstak verarmd, naar zijn moer geholpen. Het slaat gewoon nergens op.''

Twee weken geleden beschuldigde de Europese Commissie KPN van machtsmisbruik. Andere mobiele aanbieders in Nederland kunnen niet buiten het landelijke vaste netwerk van KPN om hun diensten aan te bieden. De commissie vermoedt dat KPN 's eigen mobiele aanbieder, KPN Mobile, een bevoorrechte positie heeft ten opzichte van andere bedrijven.

Scheepbouwer ontkent dat niet. ,,KPN heeft als enige in Nederland een mobiel én vast netwerk. Wij doen daar gecombineerde aanbiedingen voor. Ieder bedrijf probeert toch zijn aanbod zo goed mogelijk te verkopen? Wij etaleren gewoon alle voordelen die we hebben. Dat doet iedereen. Niets zo prettig als een concurrentievoordeel. Daarvoor hoeven we ons niet te schamen.''

Brussel meent ook dat KPN te hoge tarieven vraagt aan concurrenten, voor bellen van een vast naar mobiel toestel. Opmerkelijk is dat tot nu toe alleen KPN is aangepakt voor deze tarieven, hoewel ze ook in andere landen vaak aan de hoge kant zijn.

,,Brussel zoekt altijd een klein land om een voorbeeld te stellen. Het pakt nooit eens Duitsland, Engeland of Frankrijk aan. Altijd een klein land en dan maar hopen dat het uitstraling heeft naar een groot land.'' De Nederlandse toezichthouders Opta (telecom) en NMa (algemeen) kijken ook naar de tarieven voor bellen van vast naar mobiel, maar die onderzoeken hebben betrekking op de gehele sector. Niet alleen KPN.

,,Dat vind ik zo mogelijk nog belachelijker. Ik snap hoegenaamd niet waarom er in Nederland moet worden ingegrepen op het gebied van mobiel bellen. Er zijn vijf aanbieders. Als dat niet genoeg is om concurrentie te garanderen, snap ik het niet meer. Je zou ook een Opta kunnen instellen voor het winkelbedrijf. Hoeveel concerns controleren de winkels in Nederland? Een, twee, hooguit drie?''

Scheepbouwer ergert zich vooral aan het onderscheid dat Opta maakt tussen KPN Mobile en kleinere aanbieders van mobiele telefonie. ,,Achter onze kleine concurrenten zitten gewoon grote moederbedrijven. De dochters waren allang dood geweest als er niet een moeder was geweest om ze te redden. Ben heeft Deutsche Telekom, Dutchtone heeft France Telecom. Ik wou dat wij zulk medelijden ondervonden in Duitsland.''

KPN heeft noodscenario's klaarliggen voor het geval toezichthouders met hun procedures het bedrijf in de wielen gaan rijden. ,,Als er in een jaar meer zaken tegenvallen dan meevallen dan moet je wat anders gaan doen: het bedrijf aanpassen, uit andere producten meer omzet proberen te halen, je kosten aanpassen, slimmer worden. Ik weet tot op een half miljoen nauwkeurig wat sommige acties van wie dan ook zouden kunnen betekenen voor KPN.''