Het grootste kanon ter wereld

Amerikaanse militairen hebben afgelopen maanden speciale wapens ingezet bij het uitschakelen van ondergrondse depots, hoofdkwartieren in diep gelegen grotten in Afghanistan. Zestig jaar geleden hadden de Duitse strijdkrachten bij hun opmars door de toenmalige Sovjet-Unie met vergelijkbare problemen te maken. Ook toen werden onconventionele middelen ingezet.

Het Elfde leger van veldmaarschalk Von Manstein richtte zijn aanval op de marinebasis Sebastopol, gelegen op het schiereiland de Krim. Sebastopol, de sterkste vesting ter wereld, werd beschermd door drie verdedigingsgordels, alle zeer diep verborgen in de rotsen en afgedekt door metersdikke lagen beton.

Van november 1941 tot juli 1942 hielden de verdedigers stand tegen Duitse aanvallen. Eerst werd de Luftwaffe ingezet in de verwachting dat de verdediging door bombardementen kon worden verpulverd. Dagelijks werden 1.000 à 1.500 vluchten uitgevoerd, in het bijzonder met Stuka-duikbommenwerpers. Voorts werden wekenlang honderden stukken geschut op Sebastopol losgelaten. Beide soorten aanvallen hadden weinig uitwerking op de diepgelegen grotten en commandobunkers.

Toen werden drie reuzen ingezet. Eerst een mortier, `Gamma' genaamd, met granaten van bijna 1.000 kg. Vervolgens `Karl', een monster van een mortier met een loop van 5 meter hoog met pantsergranaten van 2.200 kg.

De derde reus heette `Schwere Gustav'. Later aan het front werd deze omgedoopt tot `Dora', naar de vrouw van de hoofdingenieur die het kanon gebouwd had.

Gustav was een product van de Kruppfabrieken in Essen, die om hun zware geschut al bekend waren geworden door de `Dikke Bertha' uit de Eerste Wereldoorlog. De kanonnen werden genoemd naar leden van de familie Krupp.

In 1935 werd al met het ontwerpen van de Schwere Gustav begonnen. Het woog 1.345 ton; de loop had een doorsnede van 80 cm. De granaten wogen ruim 4.800 kg, met een bereik van 50 km. De nog zwaardere pantser- en betondoorborende granaten haalden 7.000 kg en verbrijzelden beton- en rotsformaties van tientallen meters dikte. Ter vergelijking: geschut van slagschepen had een loop tot 40 cm doorsnede en vuurde granaten af van `slechts' 1.000 kg.

Hitler was direct enthousiast en bestelde drie exemplaren. Hij dacht toen al aan het voeren van oorlog; de Franse Maginot-linie zou een perfect doel zijn. Maar deze linie viel in 1940 de Duitsers zonder veel strijd in handen. Er werd naar een ander doel gezocht: Gibraltar. Gelukkig weigerde Franco doorgang te verlenen aan Hitler.

Het eerste exemplaar van de `Schwere Gustav' werd naar Sebastopol gezonden. Zoals hierboven reeds vermeld, liep de Duitse aanval daar vast. Het geschut werd in onderdelen vervoerd in 60 spoorwagons; een hele prestatie dwars door Duitsland, Polen en Oekraïne. Zo'n 25 kilometer ten westen van de stad begon de assemblage, die zes weken duurde. Er moesten speciale dubbele rails worden aangelegd om het geschut te ondersteunen. De bediening, bewaking met batterijen luchtafweergeschut en de onderhoudsploegen omvatte 4.100 man onder leiding van een brigade-generaal. Per uur konden drie granaten worden afgevuurd.

De inslagen hadden een verschrikkelijke uitwerking. De granaten sloegen diepe kraters in de vestingen. Een granaat die in de haven terechtkwam, deed een schip kapseizen. Maar de Russen bleven standhouden. Hoewel over de uiteindelijke bruikbaarheid van Dora verschillend wordt geoordeeld, behaalde `Dora' toch een succes: één granaat raakte een op 30 meter diepte gelegen munitiedepot. De hele zaak vloog de lucht in. De kleinere houwitsers en de Stuka's hadden dit nooit voor elkaar gekregen.

Ten slotte kon Sebastopol pas na verschrikkelijke gevechten worden veroverd. Aan beide zijden vielen de doden bij tienduizenden; 90.000 Russen werden krijgsgevangen gemaakt. De stad en de haven waren volledig verwoest.

Stalingrad zou het volgende doelwit worden. In augustus 1942 werd Dora naar het oosten versleept. Maar het moest al snel worden teruggehaald om het geschut uit handen te houden van de oprukkende Russen. Het opperbevel van de Wehrmacht had nog plannen om het geschut naar Leningrad te verslepen. Het kwam er uiteindelijk niet van. Ook de plaatsing van een `Schwere Gustav' aan de Franse kust om Engeland te beschieten ging niet door: een geallieerde bom kwam in de schacht terecht en ontplofte diep in de bunker. Van de drie bestelde kanonnen was er één nog in aanbouw bij Krupp toen de fabrieken in april 1945 door Britse troepen werden veroverd. Dit stuk werd ter plaatse vernietigd.

`Dora' zou door de Duitsers zelf zijn opgeblazen om haar uit Russische handen te houden. Het derde stuk viel in handen van de oprukkende Amerikanen. Het werd intact aangetroffen bij Metzendorf en vervolgens tot schroot verwerkt.