BASALTMETEORIET UIT SAHARA WIJST OP HEELAL VOL HEMELLICHAMEN

Een 40 gram zware meteoriet die twee jaar geleden in de het noordwesten van de Sahara werd gevonden, blijkt een unieke chemische samenstelling te hebben. De meteoriet, bekend onder de naam NWA011, moet afkomstig zijn van een planeetachtig hemellichaam dat ooit een gedeeltelijk gesmolten mantel of vrij grote diameter moet hebben gehad. Dat concluderen Japanse astronomen deze week in Science. Hun ontdekking bevestigt de idee dat in de beginperiode van het zonnestelsel vele van zulke grote objecten moeten hebben bestaan die later door botsingen en fragmentatie in kleinere planetoïden uiteen zijn gevallen.

De Japanse onderzoekers ontdekten basalt in de meteoriet NWA011, terwijl de meeste tot op heden gevonden meteorieten ijzer bevatten. Basalten komen voor op hemellichamen die kort na hun ontstaan voor een groot deel werden gesmolten. Die gesmolten toestand heeft tot gevolg dat de zware bestanddelen van het hemellichaam langzaam dalen terwijl de lichtere bestanddelen stijgen. Deze `differentiatie' leidt tot de vorming van een vooraluit ijzer bestaande kern die omringd wordt door een uit gesteenten bestaande mantel. Aan het oppervlak kunnen daarna door het uitvloeien en stollen van magma basalten ontstaan. Zo'n gelaagde opbouw is bekend van de maan en van vier aardachtige planeten: Mercurius, Venus, de aarde en Mars.

Maar om te kunnen smelten, moet een hemellichaam een bepaalde minimale diameter hebben. Pas dan kan, door het verval van radioactieve isotopen, gedurende lange tijd voldoende warmte vrijkomen. De verscheidenheid van de op aarde gevonden ijzermeteorieten wijst er op dat er in de beginperiode van het zonnestelsel veel van zulke grote objecten moeten zijn geweest die later uiteen zijn gevallen. Helaas is er slechts één type meteoriet bekend dat voortkomt uit de korst van zo'n hemellichaam. Dat type zijn de `eucrieten', die dezelfde chemische samenstelling hebben als Vesta, een 530 kilometer grote planetoïde die tussen Mars en Jupiter om de zon draait. Ook Vesta moet een gesmolten inwendige hebben gehad, dus kan tot op zekere hoogte als een `echte' planeet worden beschouwd.

De Japanse onderzoekers hebben nu ontdekt dat de onlangs in West-Afrika gevonden meteoriet in eerste instantie dezelfde chemische samenstelling heeft als die van de eucrieten en dus een stuk basalt van de korst van Vesta zou kunnen zijn. Nader onderzoek leert echter dat met name de verhouding tussen verschillende isotopen van zuurstof hier sterk van afwijkt. De meteoriet moet afkomstig zijn van de korst van een ander groot object, hetgeen impliceert dat Vesta niet de enige bron van basalthoudende meteorieten is. De Westafrikaanse meteoriet bewijst dat er na het ontstaan van het zonnestelsel meerdere Vesta-achtige planetoïden hebben rondgezworven, zoals in feite al door de vele soorten ijzermeteorieten werd gesuggereerd.