Advocaten van Haider jagen op journalisten

Nog nooit werden er door Oostenrijkse politici zoveel rechtszaken tegen de media gevoerd als sinds de rechts-populistische FPÖ in de regering zit.

Het bordspel Trivial Pursuit is in Oostenrijk geen onschuldig tijdverdrijf. Het quiz-spel bevat een kaartje met de vraag: ,,Wie duidde de concentratiekampen hardnekkig aan als strafkampen en veroorzaakte daarmee commotie?'' Het juiste antwoord: Jörg Haider. Dat staat vast, maar de rechter oordeelde toch anders, nadat Haider de fabrikant van het spel aanklaagde. Op het kaartje stond namelijk niet dat Haider óók heeft gezegd dat ,,in de strafkampen van het nationaal-socialisme een minderheid vernietigd werd''. Door deze omissie, vond de rechter, kon een verkeerde indruk ontstaan van Haider.

En toen Linkswende, het blad van de socialistische jongerenbeweging, twee jaar geleden een lezersbrief publiceerde waarin werd gerept van `Scheissregierung', dienden zes ministers van de rechtspopulistische regeringspartij FPÖ een klacht in bij de rechter. Linkswende moest schikken om niet failliet te gaan.

Deze rechtszaken staan niet op zichzelf. Haider en zijn partij zijn verwikkeld in een onafzienbare reeks processen tegen critici. Columns, berichten, cartoons, ingezonden brieven – alles kan aanleiding zijn voor een proces.

Volgens Alfred Worm, hoofdredacteur van het weekblad News, gaat het Haider om ,,preventieve onderdrukking''. In zijn met dossiers volgestouwde kamer op de News-redactie in Wenen zegt Worms: ,,De angst voor vervolging zorgt ervoor dat veel artikelen niet verschijnen, daar ben ik van overtuigd.'' Hij is met 67 rechtszaken waarschijnlijk recordhouder. Maar `Der Worm', in de jaren tachtig een beruchte onderzoeksjournalist, laat zich niet meer intimideren. ,,Daarvoor ben ik te oud. Ik blijf schrijven en zeggen dat de persvrijheid en de democratie in Oostenrijk in gevaar zijn.''

Haider voert een zenuwenoorlog tegen journalisten, meent ook Florian Klenk van het opinieweekblad Falter. ,,Toen de FPÖ in de regering kwam, heeft Haider gezegd ervoor te zullen zorgen dat journalisten niet meer liegen. Maar hij kan de censuur niet opnieuw invoeren, dus doet hij het op deze manier. Je kijkt tegenwoordig heel goed uit wat je wel en niet opschrijft. Voor elke aanklacht moet je je toch verantwoorden tegenover je hoofdredacteur. Niemand zegt het, maar dat leidt natuurlijk tot zelfcensuur.''

Zelf is Klenk al anderhalf jaar in een proces verwikkeld met de FPÖ over de zogeheten Spitzel-affaire. De zaak begon met een boek waarin een politieman onthulde dat de FPÖ-top tegen betaling informatie over privé-personen uit databestanden van de politie had verkregen. Toen Klenk schreef dat minister van Justitie Böhmdorfer deze informatie gebruikte in processen tegen critici en zou moeten aftreden, werd de journalist zelf onderwerp van een slepend proces dat nog altijd niet is afgewikkeld.

Klenk is voorzichtiger geworden. Onder een artikel waarin hij de belangrijkste processen nog eens uit de doeken deed, stond: ,,Het feit dat Falter de bovenstaande voorvallen op een rijtje zet, betekent niet dat de krant de daarin aangehaalde meningen deelt.'' Ironie of ernst? Ernst, zegt Klenk.

Rechter in de zaak tegen Klenk is Bruno Weis van het Landesgerichtshof in Wenen – Hij deed ook het proces tegen Linkswende. ,,Er zijn altijd politici geweest hier die critici aanklagen, maar zoveel als nu heb ik nog nooit meegemaakt'', zegt Weis die sinds 1966 mediarechter is. ,,Het verbaast me zeer. Als een politicus wordt aangevallen, en zeker één die zelf regelmatig anderen aanvalt, moet hij dat kunnen incasseren.''

De aanklacht van de FPÖ-top tegen Linkswende beschouwt Weis als ,,de vreemdste zaak'' die hij heeft behandeld. ,,Ik kan me niet voorstellen dat zes ministers gekrenkt zijn door een lezersbrief.'' Het is een poging tot afschrikking, denkt Weis, die `Scheissregierung' geen reden vond voor een veroordeling. Dat Linkswende uiteindelijk tot een schikking besloot, kwam doordat de FPÖ in beroep wilde gaan bij het Oberlandesgerichtshof, waar de als pro-FPÖ bekendstaande rechter Ernest Maurer mediazaken doet.

Opmerkelijk is dat de rechtszaken namens de FPÖ worden gevoerd door advocatenkantoor Böhmdorfer Gheneff. Haiders lijfadvocaat van dit kantoor, Dieter Böhmdorfer, is inmiddels minister van Justitie – wat het kantoor er niet toe heeft gebracht diens naam uit het briefhoofd te schrappen. Dertig procent van de omzet van het advocatenkantoor, met een aparte medewerker voor de FPÖ-klachten, wordt verdiend met de processen namens Haiders partij.

Een commissie van de Europese Unie die de sancties van de lidstaten tegen Oostenrijk heeft onderzocht concludeerde twee jaar geleden dat de verhouding tussen het advocatenkantoor en de FPÖ niet strookt met het ambt als minister van Justitie. Ook was de commissie verbaasd over de grote hoeveelheid aanklachten. Maar Böhmdorfer is niet onder de indruk. ,,Persvrijheid'', zei de minister in een interview met het tijdstrift Format, ,,heeft grenzen.'' Een motie van wantrouwen van de oppositiepartijen SPÖ en Groenen tegen deze belangenverstrengeling tussen minister en advocatenkantoor heeft het echter niet gehaald.

De processen leiden lang niet altijd tot een rechterlijke uitspraak. ,,Als Haider voelt aankomen dat hij de zaak gaat verliezen, trekt hij de aanklacht in'', aldus Hans Rauscher, commentator van het dagblad Der Standard. Hij is zelf één keer gedaagd. Hij noemde Haiders voorstel om alleen Oostenrijkse vrouwen kinderbijslag te geven, en allochtone vrouwen niet, `nationaal-socialistisch beleid'. Hij kreeg een brief van Böhmdorfer Gheneff, maar toen bleek dat Haider weinig kans maakte, werd de aanklacht ingetrokken.

Deze week kwam ook een einde aan een zaak die loopt sinds november 1999. Toen publiceerde Falter de vragen die waren gesteld tijdens een interview met Haider. De antwoorden stonden er niet bij, want de politicus had geweigerd die te autoriseren. Daarop verscheen het integrale interview – met daarin ondermeer Haiders omstreden vergelijking tussen Churchill en Hitler – op de website van de liberale partij. Haider ontkende vervolgens op tv dat het interview ooit had plaatsgehad. Falter stapte naar de rechter en kreeg gelijk. Deze week kocht Haider 20 seconden zendtijd om de zaak recht te zetten. De advocaat van Falter constateerde daarop tevreden: ,,Men kan nu met recht van Haider beweren dat hij jullie toch heeft voorgelogen.''