Patjitan

In het Cultureel Supplement van 29 maart stond een artikel van Rudy Kousbroek over de code die gevonden is op een grafsteen nabij Patjitan op Java. Blijkens dit artikel gaat het om een zogeheten Vigenère-codering. Dit wekte bij mij, als amateur-cryptoloog, direct interesse. In de huidige tijd van computers is automatische cryptanalyse voor dergelijke codes een fluitje van een cent, zodat de oorspronkelijke tekst binnen de kortste keren gevonden was. Het overtypen van de code was nog het meeste werk.

Wat mijn verwondering wekt is het feit dat het zo lang heeft geduurd voordat `Het Mysterie van Patjitan' werd ontrafeld. Reeds in 1863 werd door de Pruisische beroepsofficier Friederich Wilhelm Kasiski een methode ontwikkeld om Vigenère-codes te kraken. Kasiski heeft dat beschreven in zijn Die geheimschriften und die Dechiffrir-kunst. Deze, nu naar hem genoemde methode is al minstens een eeuw gemeengoed onder cryptologen. Het ontcijferen van de Patjitan-tekst moet voor een ieder met enige kennis van zaken dan ook geen moeilijkheden opleveren.

De beschrijving door Kousbroek van de grafsteen als `Het Mysterie van Patjitan' en gebruik van zinnen als ,,Generaties lang zijn alle pogingen haar te ontcijferen vergeefs geweest'', vind ik daarom zwaar overdreven. Dit soort taalgebruik past veel meer bij de echt grote doorbraken in de cryptanalyse, zoals het breken van de Enigma-code in de Tweede Wereldoorlog, het ontcijferen van de Rosetta-steen waarmee Egyptische hiëroglyfen leesbaar werden, en de ontrafeling van het Lineair B. Het zo lang onleesbaar blijven van de grafsteencode zegt meer over degenen die ermee bezig zijn geweest dan over de moeilijkheid van de code zelf.

Op mijn website (http://home.hccnet. nl/pj.wulff) heb ik gepoogd te beschrijven hoe de ontcijfering in zijn werk gaat. Daarmee wil ik aantonen hoe eenvoudig dit, ook zonder gebruik van computers, te doen is.

Overigens ben ik het volmondig met Kousbroek eens dat de gedecodeerde tekst hartverscheurend is. Zij herbergt voor mij het echte Mysterie van Patjitan.