Kaartjesknippen is geen verworven recht

BIJ NS dreigen de komende acht jaar duizenden banen te verdwijnen. Het personeel moet zich volledig flexibel schikken. Personeelsdirecteur Han Noten: ,,Ik verwacht de basishouding: dit willen wij niet''.

NS staat aan de vooravond van de grootste reorganisatie uit haar bestaan. De markt dwingt het spoorbedrijf concurrerend te werken. De politiek heeft bepaald dat de komende acht jaar 22 zogeheten onrendabele lijnen in de etalage worden gezet. Die kan NS allemaal kwijtraken. Ook door de invoering van chipcard en moderne treinen die met slechts een machinist rijden verdwijnen banen.

Duizenden banen volgens u.

Han Noten (personeelsdirecteur NS Reizigers): ,,In het ergste geval. Als we alle lijnen verliezen.''

Wat is het gunstigste geval?

Pamela Bouwmeester (NS-directievoorzitter personeel): ,,Dat hebben we niet. Voordat je het weet word je daarop afgerekend. Maar zelfs als we de lijnen behouden, worden banen overbodig. Onze opdrachtgever, de provinciale overheden, dwingt ons zo goedkoop mogelijk te gaan rijden. We kunnen ons huidige exploitatiemodel niet één op één overzetten.''

Er vallen dus sowieso ontslagen?

Noten: ,,Nee. We bieden alle personeelsleden een werkzekerheidsgarantie tot 2010.'' Bouwmeester: ,,Ook als er geen werk voor ze is.'' Noten: ,,Ze kunnen hun hypotheek dus gewoon blijven betalen. Dat heeft geen enkel bedrijf in Nederland. Het is een toezegging uit de vorige eeuw.''

U zit dus straks met een enorm reservoir aan overbodige arbeidskrachten?

Noten: ,,Die banen worden niet allemaal tegelijk overbodig. Iedereen die zich flexibel opstelt kan binnen het bedrijf worden doorgeplaatst.''

Dus een overbodige conducteur gaat straks naar klantenservice, een overschietende machinist wordt perronwacht?

Noten: ,,Dat kan. Alle functies zijn open. Die doorstroom is er nu ook al.''

Wie mogen in hun oude functie blijven? Wie moeten veranderen?

Noten: ,,Zover zijn we nog lang niet. Hoe het er concreet over zes jaar voor meneer Jansen uitziet weten we gewoon nog niet.''

Waar hangt het vanaf?

Bouwmeester: ,,De aanbestede lijnen komen één voor één op de markt. Als we er één verliezen, moeten we kijken of het personeel naar de nieuwe concessiehouder wil, een andere functie krijgt of moet verhuizen.''

Krijgen ze dan een verhuispremie? Worden ze gedwongen?

Noten: ,,U maakt er nu te veel een juridisch document van. Met rechten en plichten. Zover zijn we nog helemaal niet. We laten alleen zien wat we willen.''

Een conducteur wil conducteur zijn. Niet achter een loket zitten.

Noten: ,,Als een conducteur per se kaartjes wil blijven knippen, kan ik het niet voor hem oplossen. We blijven geen papieren kaartjes drukken om de hoofdconducteur te plezieren. De ontwikkelingen zijn een gegeven.''

Kan je een conducteur arbeidsrechtelijk verplichten?

Noten: ,,Nee. Volgens de CAO niet. Dit project staat of valt dus met de medewerking van het personeel.''

Een conducteur die weigert staat dus in zijn recht.

Noten: ,,Ja. op papier wel. Maar mensen die blijven weigeren helpen het bedrijf naar de knoppen.''

Het NS personeel staat niet bekend als inschikkelijk.

Noten: ,,Als we tot 2010 alle vaste arbeidscontracten volgens de letter invullen, wordt een derde van het personeel overbodig. Dat kan dus ook niet. Maar er komen ook nieuwe banen bij. Bijvoorbeeld als toezichthouder bij de toegangspoortjes. En voor de situatie waarin mensen met rolstoelen of kinderwagens naar binnen willen.''

Maar er gaan vooral banen weg. Conducteurs worden overbodig.

Noten: ,,Het is zeker niet zo dat we álle treinen zonder conducteurs zullen laten rijden. De veiligheid van de reiziger moet gewaarborgd zijn, bijvoorbeeld op onveilige trajecten als Heerlen-Aken en de Schiphollijn.''

U werft nog steeds personeel. Dat klinkt paradoxaal.

Noten: ,,Inderdaad. Maar die mensen hebben we nu gewoon nodig in de Randstad.

Pas over een paar jaar kunnen we vacatures met natuurlijk verloop gaan invullen.''

Wat kunt u die aspirant-conducteurs nog bieden?

Noten: ,,Voor de mensen die dit jaar nog in opleiding zijn tot machinist of conducteur verandert er niets. Maar de nieuwe mensen wordt verteld dat het niet gegarandeerd is dat ze louter als conducteur gaan werken.''

U garandeert tot en met 2010 werkgelegenheid. Wat gebeurt daarna?

Noten: ,,We weten het niet. We weten niet wat de politiek ons nog brengt.''

Dit is een bom onder het bedrijf, zegt de ondernemingsraad.

Noten: ,,Het is een revolutie. Als dit slaagt, slaan we dertig jaar over in arbeidsverhoudingen.''

Snapt het personeel dit?

Noten: ,,Ik ben er hartstikke zenuwachtig over. Ik verwacht in eerste instantie de basisreactie: `Dit willen wij niet.' Maar als niemand dit wil, wil ik ook horen hoe het dan wél moet.''

Verwacht u stakingen?

,,Natuurlijk verwacht ik stakingen. Iedere dag. De rust binnen dit bedrijf is slechts uiterlijke schijn. Het systeem is volstrekt instabiel.''