`Drama Srebrenica vergt openlijke verantwoording'

Bert Bakker, voorzitter van de commissie die in 2000 een rapport uitbracht over vredesmissies, vindt dat het NIOD-rapport over Srebrenica nieuwe vragen oproept die publieke verantwoording vergen. In een parlementaire enquête, wel te verstaan.

De naïviteit die in 1993 de besluitvorming rondom het uitzenden van Nederlandse militairen naar Srebrenica beheerste zal nooit meer voorkomen. Niet het woensdag gepubliceerde NIOD-rapport, maar het werk van de commissie-Bakker zorgde er in 2000 al voor dat er ,,lessen voor de toekomst'' werden getrokken.

Minister Jorritsma zei gisteren in het televisieprogramma Barend & Van Dorp dat mede dankzij het door Bakker en zijn commissie opgestelde `toetsingskader' een uitzending van Nederlandse troepen naar Sierra Leone beargumenteerd is afgeblazen. Nooit meer Srebrenica.

De Tweede-Kamercommissie stond onder leiding van D66'er Bert Bakker en presenteerde op 4 september 2000 een rapport over de politieke besluitvorming over Nederlandse deelname aan vredesmissies. Het accent lag op Srebrenica, maar: ,,We hebben ook wel breder gekeken, ook op andere momenten zijn fouten gemaakt. Exemplarisch daarvoor is dat premier Kok op de Europese top in Berlijn van een journalist moest horen dat de oorlog in Kosovo was uitgebroken. Minister Van Aartsen had dat even daarvoor in de Tweede Kamer verteld, maar Kok wist nergens van.''

Bakker cum suis concludeerden in 2000 dat politieke besluiten over deelname aan vredesmissies vaak werden genomen op basis van gebrekkige informatie. Zo had toenmalig minister Voorhoeve (Defensie) niet op tijd alle relevante informatie over Srebrenica. Bakker ziet zijn bevindingen van toen dankzij het rapport van het NIOD nu in een schriller contrast geplaatst.

Bevatte het NIOD-rapport nog veel verrassingen voor u?

,,Niet op het gebied van de Haagse besluitvorming, daar hadden wij specifiek onderzoek naar gedaan. De naïviteit, de tomeloze ambitie, de belangen van Defensie, de stimulans door de media om toch te gaan, dat wisten we al. We zijn er destijds heengegaan op basis van veel verschillende ambities, die lang niet allemaal met Bosnië te maken hadden. Het NIOD-rapport vertelt veel over hoe het `in het veld' gegaan is, hoe de legertop gehandeld heeft. Daar hebben wij twee jaar geleden niet naar gekeken.''

Het NIOD-rapport beantwoordt de schuldvraag, uw rapport trekt daaruit de lessen voor de toekomst. Wat kan er nu verder nog onderzocht worden?

,,Het NIOD-rapport is een goed rapport, zeer compleet, maar het roept nieuwe vragen op. De vraag waarom Van Mierlo en Kok zich zo lang afzijdig hebben gehouden bijvoorbeeld. Voorhoeve reisde stad en land af op zoek naar informatie over Srebrenica, maar Buitenlandse Zaken en Algemene Zaken bleven lang op de achtergrond. Ik vind dat Blom (directeur van het NIOD, red.) daar een beetje te formalistisch mee omgaat in zijn rapport.''

,,Een andere vraag is waarom er in de dagen na de val niet direct een zitting van de Veligheidsraad bijeengeroepen is. Met de Nederlanderse militairen in Srebrenica is geen direct contact opgenomen door Den Haag. Waarom niet? Wat is er met de notulen gebeurd van het geheime bunkerberaad op 1 november 1995 dat gehouden werd nadat het debriefingsrapport was opgesteld? Dat moet allemaal naar boven komen door de direct betrokkenen uit die tijd te horen.''

Een parlementaire enquête moet wat u betreft het sluitstuk worden?

,,Zeker, een publieke verantwoording is noodzakelijk, al was het maar om de mensen die in het rapport genoemd worden onder ede hun weerwoord te kunnen laten houden. Als je nu niet voor een enquête bent, heeft dat te maken met verkiezingsretoriek en niet met een wens tot verantwoording.''

Vindt u dat de politiek verantwoordelijken alsnog hun `conclusies moeten trekken', al was het maar om te laten zien dat het het kabinet ernst is?

,,Ik wil niet op voorhand uitsluiten dat er mensen af zullen treden, maar dat is een vraag die pas beantwoord kan worden na het finale oordeel van de enquêtecommissie. Het is in zekere zin theatraal als er nu, voordat dat debat gevoerd is, al mensen opstappen. Dan laat je een hoop losse eindjes liggen. Wat dat betreft is het goed dat Pronk na zijn gratuïte uitlatingen van twee weken geleden weer solidariseert met Kok en de rest van het kabinet. De twijfels van De Grave (Defensie, red.) of hij nog wel kan vertrouwen op zijn legertop zijn legitiem, dat vertrouwen is geschaad. Maar ik vind dat hij eerder moet óptreden om daar orde op zaken te stellen dan moet áftreden. Dat kan altijd nog, na het publieke debat.''