Laat rechter wetten toetsen aan Grondwet

De Nederlandse rechter moet door het parlement aangenomen wetten kunnen toetsen aan de Grondwet, zoals in de meeste andere Europese landen. Dit heeft Groenlinks vastgelegd in een initiatiefwetsvoorstel.

Om toetsing door de rechter mogelijk te maken moet het verbod hierop uit de Grondwet worden geschrapt. Het wetsvoorstel krijgt brede steun in de Tweede Kamer. Een meerderheid is voorstander van zo'n constitutionele toetsing. D66 en GroenLinks spraken zich er al eerder voor uit. Ook de VVD is nu voorstander. De PvdA is tegen, omdat het voorstel het primaat van de politiek in het geding brengt.

In het wetsvoorstel blijft het toetsingsrecht beperkt tot de klassieke grondrechten, zoals het discriminatieverbod en de vrijheid van meningsuiting. Voor de sociale grondrechten (werk, welzijn) moet voorlopig het toetsingsverbod gehandhaafd blijven, omdat de rechter anders het risico loopt politieke beslissingen te nemen.

Nederlandse wetgeving kan nu al getoetst worden aan internationale verdragen, wat het Nederlandse toetsingsverbod achterhaald maakt, aldus de indienster van het wetsvoorstel, F. Halsema. ,,In toenemende mate kunnen burgers een beroep doen op onder andere het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens. Dat leidt ertoe dat de Nederlandse rechter geen oordeel mag vellen over de grondwettigheid van eigen wetten, terwijl internationaal-rechtelijke colleges met rechters uit andere landen wél bevoegd zijn om de rechtstatelijkheid te toetsen.''

Volgens Halsema leidt afschaffing van het toetsingsrecht niet tot verdergaande `juridisering', waarbij de rechter op de stoel van de wetgever gaat zitten. ,,Het kan wel dienen als stok achter de deur van wetgever en parlement om meer rekening te houden met grondwettelijke aspecten van wetsvoorstellen. Dat gebeurt nu te weinig. Je kunt je afvragen of de Koppelingswet en onlangs de noodwetgeving voor bolletjesslikkers op Schiphol de Kamer gepasseerd zouden zijn als toetsing mogelijk was geweest. Volgens de Raad van State was die noodwet op onderdelen strijdig met de Grondwet en een aantal internationale verdragen.''

GroenLinks bepleit niet de vorming van een constitutioneel hof zoals Duitsland of Frankrijk dat kennen. ,,Dat heeft in het buitenland geleid tot een circuit van politieke benoemingen. In ons voorstel krijgt de rechter ook niet de mogelijkheid een wet nietig te verklaren. Die wordt slechts buiten toepassing verklaard voor zover strijdig met de Grondwet.''