Een stoet van goede bedoelingen

De geschiedenis blijft gevangen in de beelden. De angstig bezwete moslimman die zijn verstopte zoon moet roepen om zich te laten executeren, de commandant Karremans die aan generaal Mladic don't shoot the pianoplayer smeekt en dan de polka van de Nederlandse soldaten. En sinds gisteren de Bosnische vrouwen die onder leiding van schaduw-generaal Mient-Jan Faber verontwaardigd de zaal uitmarcheerden, toen NIOD-directeur Blom nog met zijn relaas bezig was. Zij namen het toen al niet meer. Daar kunnen geen 3.400 bladzijden tegenop. Niemand had ze gelezen gisteren, maar iedereen had commentaar. Zullen ze het ooit helemaal lezen voor ze een nieuw, nog grondiger onderzoek van nog meer bladzijden eisen?

Dit keer krijgt Dutchbat gelijk. Wie volgende keer?

Al die onderzoeken en dat morele ongemak wekken de indruk alsof Dutchbat de moslims afslachtte, niet de Servische legermacht. De Bosnisch-Servische vrouw die naar aanleiding van het ongelezen rapport ,,wij hebben onszelf toch niet vermoord?'' uitriep, was generaal Mladic vergeten.

De militair Dijkema, maker van de polka-video, beschouwde het als zijn grootste fout dat hij die ooit had verspreid. ,,Mijn vrouw heeft mij behoed voor uitglijders'', zei hij in B&W. ,,Ik wou naar de pers gaan om te zeggen dat er in Srebrenica helemaal geen massaslachting had plaatsgevonden maar in Nederland wisten ze inmiddels meer dan wij.''

Ik voelde me ongemakkelijk. Zou ik het beter hebben gedaan? Mient-Jan Faber wel. Die zou alle moslims hebben gered.

Pronk, minister van Zuiverheid, werd door Den Haag Vandaag scherp ondervraagd over zijn eerdere uitspraak dat ,,de politiek heeft gefaald'' in Srebrenica. ,,Dat is een boude bewering die niet helemaal wordt gestaafd in het rapport'', zei de interviewer. Zou hij opstappen? Wanhopig krabde Pronk met zijn arm zijn achterhoofd. Hij fronste de zware wenkbrauwen. ,,Het is niet zo simpel'', zei hij geschrokken. ,,Ik had geen enkel rapport en geen enkele voorinformatie. Nou ligt dat rapport daar en geef ons een paar dagen om na te denken en om in het kabinet een gezamenlijk oordeel te vormen. U kunt er zeker van zijn dat ik mee zal praten zoals ik al die jaren erover meegepraat heb.'' Stel je voor dat de minister van Zuiverheid niet meer zou kunnen meepraten.

Nova en Den Haag Vandaag hadden drie tafels schuin tegenover elkaar gezet, Ferry Mingelen en Rob Trip als onderzoeksrechters, professor Hans Blom met twee onderzoekers als aanklagers (,,Heren, heren, u begrijpt ons verkeerd, wij zijn slechts historici''), later bijgestaan door de beschuldigende wijsvinger van Rosenmöller en hele reeksen poldernotabelen als verdachten. Een stoet van goede bedoelingen. Jos van Kemenade, minister van Staat, die de doofpot van defensie in de doofpot had gestopt. Een sombere Hans van Mierlo. Zijn voorganger Hans van den Broek zei dat hij precies hetzelfde zou hebben gedaan. Als minister van een land dat als enige naar Srebrenica wilde. Ook Kamerlid Jaap de Hoop Scheffer en minister van Defensie Relus ter Beek vonden dat het achteraf gemakkelijk praten was.

De enige die zijn fout toegaf was VVD-leider Hans Dijkstal, te gast bij Felix Rottenberg: ,,Later is de Kamer met toetsingscriteria gekomen voor zo'n besluit en dat bewijst dat het verkeerd was.''

Wat vonden Barend en Van Dorp, de jongens van het morele Volksempfinden? Zij waren begripvol tegenover de Dutchbatters die ze te gast hadden. Alleen Jan Mulder had een enkele oprisping. ,,Dat je niet zei tegen de leiding: mán, wat is hier aan de hand'', zei hij tegen een ex-Dutchbatter. Henk van Dorp was zwijgzaam. Hij heeft ooit met een blauw oog de emotionele bekentenis gedaan dat hij niet dapper was en nooit in het verzet zou zijn gegaan. Tussen al dat gewetensvolle tobben door zag ik reclames. Een lange halfnaakte vrouw die voor de wastafel haar slipje over haar linkerbil schoof: ,,Robijn, nieuw satijn.'' En ,,Land van Oranje'', een ,,amusante'' tentoonstelling in Madurodam over ,,typische trekjes van Nederlanders en hun band met het koningshuis''. Een leuk leven hebben en je tegelijk moreel goed over jezelf voelen. Sommige mensen slagen daarin.