Charley Alpha Delta

Compassie en Ambitie. En daarna Doormodderen. C-A-D. Charley, Alpha, Delta. Dat is de onthutsende kern van het NIOD-rapport over het Srebrenica-drama waarin het beeld wordt geschetst van de Nederlandse gretigheid mee te doen met de grote jongens en de daarop volgende ontluistering van Dutchbat in Bosnië.

De opmaat doet denken aan het beroemde boek van Barbara Tuchman, The guns of August, over de stemming aan het begin van de Eerste Wereldoorlog in 1914. De Europese landen trokken vrolijk en fris ten strijde voor een oorlog waarop ze niet voorbereid waren. Zo begon Nederland ook aan het Srebrenica-avontuur. Gedreven door humanitaire bewogenheid en politieke ambitie om het aanzien van Nederland in de wereld te vergroten. De militairen van Dutchbat en uiteindelijk ook de moslimbevolking van het `veilige gebied' rond Srebrenica werden daaraan ondergeschikt gemaakt.

Nederland voert graag een moraliserend buitenlands beleid en begin jaren negentig bood Bosnië de kans om dit in de praktijk te brengen. Ethische bevlogenheid, verontwaardiging over schendingen van de mensenrechten aangewakkerd door de media gaven de doorslag om onder VN-vlag mee te doen. Daarbij kwam dat de Europese Unie na het verdrag van Maastricht (1991) zocht naar profilering op het gebied van buitenlands- en veiligheidsbeleid. De Nederlandse deelname kwam de persoonlijke ambities van twee hoofdrolspelers in die tijd, premier Lubbers en minister van Buitenlandse Zaken Van den Broek, uitstekend uit.

Het draaide uit op een catastrofe. De militaire missie mislukte, de politieke ambitie faalde, de humanitaire bedoelingen eindigden in 7.500 vermiste en vermoorde Bosnische moslims. Maar van de Nederlandse hoofdverantwoordelijken is niemand opgestapt. Integendeel, ze hebben vrijwel allemaal verder carrière gemaakt. Dat is het nationale schandaal.

Loop de lange lijst maar langs. Lubbers wilde voorzitter van de Europese Commissie worden, werd naar voren geschoven als secretaris-generaal van de NAVO en werd uiteindelijk Hoge Commissaris voor de vluchtelingen. Van den Broek, die gisteravond op de televisie geen spoor van voortschrijdend inzicht toonde, werd Eurocommissaris in Brussel. Relus ter Beek, indertijd minister van Defensie en gisteravond evenmin bereid zich iets van het NIOD-oordeel aan te trekken, werd commissaris van de koningin in Drenthe. Peter Kooijmans, opvolger van Van den Broek en als volkenrechtdeskundige representant bij uitstek van de ethische buitenlandse politiek, werd rechter bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag.

Joris Voorhoeve, minister van Defensie ten tijde van de val van Srebrenica en niet bij machte greep op de de legertop te krijgen, werd lid van de Raad van State. Hans van Mierlo, minister van Buitenlandse Zaken, werd minister van Staat en is kortgeleden benoemd tot de Nederlandse vertegenwoordiger in de Europese Conventie, het gremium dat zich over de toekomst van de Europese Unie buigt. Jos van Kemenade, bij Srebrenica betrokken omdat hij een onderzoek deed waaruit hij concludeerde dat er bij Defensie geen sprake was van een `doofpot' en waarvan het NIOD geen spaan heel laat, is onlangs benoemd tot minister van Staat. Van de militairen is generaal Van Baal opgeschoven naar de functie bevelhebber van de Koninklijke Landmacht. Alleen generaal Couzy is met functioneel leeftijdsontslag gegaan. Hij werd gisteren gemakkelijk naar voren geschoven als de zondebok voor al die anderen die zijn blijven zitten.

Van de toenmalige politici zijn alleen Kok en Pronk nog in functie. Pronk heeft als eerste gesignaleerd dat in Srebrenica genocide werd gepleegd, maar hij heeft daar nooit politieke consequenties aan verbonden. Premier Kok erkende gisteren, na de publicatie van het NIOD-rapport, dat Nederland tekortgeschoten was en nam de politieke verantwoordelijkheid daarvoor op zich.

In Bosnië faalde meer dan alleen Nederland, de Nederlandse politieke en militaire leiding of de manschappen van Dutchbat. De ontrafeling van Tito's Joegoslavië legde de onmacht van de internationale gemeenschap bij dit soort bloedige desintegratieprocessen bloot. Nederland had de pech zich in het middelpunt te bevinden. Het nationale establishment, dat bevlogen buitenlands beleid voorstaat, dat anderen de maat neemt en zich wentelt in verontwaardiging over Argentinië of Zuid-Afrika, wist zich geen raad toen het zelf vol goede bedoelingen vuile handen maakte. Het drama van Srebrenica gleed van ze af alsof ze van teflon waren. Dat is de amoraliteit van de Nederlandse politiek.

rjanssen@nrc.nl