Arc de Triomphe van het poldermodel

Het hoogste punt en het hoogtepunt van de Floriade 2002 is een grasgroene piramide. Op de top van deze zeldzame verschijning in het vlakke polderland staat een beeld van Auke de Vries. Eigenlijk is het te makkelijk gezegd: een beeld. Het is meer een ruimte die door een ogenschijnlijk fragiele constructie is afgebakend. Tussen vier zeventien meter hoge kolommen op de hoekpunten van een vierkant plateau, dat ook door de maat van zeventien meter wordt bepaald, is, heel losjes, een velum van oranjerood canvas gespannen. Zo is een ruimte in de lucht gemaakt.

In die ruimte heeft de kunstenaar vervolgens een wonderbaarlijk staketsel gehangen, dat je een beeld zou kunnen noemen. Een sprieterige hengelconstructie die een soort Chinese hoed omhoog houdt als een kegelvormig dakje boven een imaginaire theekoepel. Het geheel wiegt gemoedelijk in de wind die daar, veertig meter hoog, altijd harder waait dan beneden. De goudgele hoed, met aan de binnenkant een primitieve tekening van het zonnestelsel, danst door de ruimte, beschermt de bezoeker van het plateau dan weer hier, dan weer daar. Soms slaat de wind eronder en zwaait de hoed omhoog; een beweeglijk spel dat zichzelf met contragewichten in evenwicht houdt en aan het totaalbeeld steeds een andere gedaante geeft.

Floriade-landschapsarchitect Niek Roozen gaf het grondvlak van de piramide dezelfde maten als die van de piramide van Cheops, 230 bij 230 meter. Alleen de hoogte verschilt. Cheops is 137 meter hoog, de Floriade-piramide die Big Spotters' Hill wordt genoemd reikt niet verder dan veertig meter. De bouw van de trap-piramide een terassenmodel dat zowel bij de Azteken als in het oude Egypte toegepassing vond - was in technisch opzicht een huzarenstuk. Vijfhonderdduizend kubieke meter zand was nodig voor het gevaarte, en deze last kon niet anders dan gefaseerd op de onvaste poldergrond worden gedeponeerd. Laag na laag, met daartussen steeds drie maanden rust om te kijken welke invloed de stapeling van het gewicht op de ondergrond had.

De onweerstaanbare aantrekkingskracht die de piramide met ijle bekroning al van verre uitoefent is mede te danken aan de geraffineerde positie die hij in het parklandschap inneemt. Hij staat niet plompverloren recht aan het einde van de centrale zicht-as, maar in een geknikte lijn. De buitentrap die naar het kunstwerk leidt, loopt daarentegen wel precies in het verlengde van de hoofdbaan. De op deze manier licht verstoorde symmetrie verhoogt de raadselachtigheid die toch al eigen is aan de piramide-vorm.

De opgang naar de apotheose van de vijfde wereldtuinbouwtentoonstelling begint bij een brede, lange laan met aan weerszijden repeterende kopieën van twee klassieke beelden, Venus en David als veredelde tuinkabouters op een sokkel. Vooral de naakte David naar Michelangelo leidt tot slappe lacherigheid bij het publiek. Compromitterende poses worden gretig gefotografeerd en een van de honderd blote piemels heeft, drie dagen na de opening, al een roze dotje kauwgum te pakken.

De laan gaat over in een brede vaart die als een spiegel naar de toegangspartij van de piramide leidt. Een royale reflecting pool in de zichtas, precies als bij de Taj Mahal in het Indiase Agra, de graftempel die wordt gemarkeerd door vier kolommen in de vorm van minaretten op de vier hoeken van een rechthoekig grondvlak. Het is een toevallige gelijkenis, maar heeft deze zich eenmaal in je hoofd genesteld, dan krijgt ook de Big Spotters' Hill ineens een spiritueel aura.

De eindeloze trap die over de grashuid van de piramide naar de top voert, wordt smaller naarmate hij stijgt, een ontwerperstruc die de verhevenheid benadrukt van het heilige der heiligen waar we naartoe onderweg zijn.

Boven, binnenin de bunkerachtige sokkel waarop het kunstwerk rust, is het aardedonker. Als Auke de Vries zijn zin krijgt, zullen straks in deze blinde hal oorverdovend vogels krijsen, duizend maal versterkt zal het angstaanjagend fladdergeluid van vleermuizen de ruimte vullen. Deze onderwereld is met een paar treden gescheiden van lucht, licht en een uitzicht tot ver over de grenzen van het Haarlemmermeerse land. Schiphol op armlengte, Vinex-wijken in aanbouw, bloeiende bedrijvenparken, aan de horizon de blanke Kennemer duinen en dichtbij het duizelingwekkende, groene en bloemig gekleurde Floriade-landschap, de Hollands glorie van ons natuur- en waterbeheer. Het panorama dat Big Spotters' Hill biedt is een openbaring. De piramide met op de top De Vries' ruimtelijk kunstwerk staat gelijk met de Arc de Triomphe van het poldermodel. Het is goed dat dit monument blijft voortbestaan als de vijfde wereldtuinbouwtentoonstelling in het najaar de poorten heeft gesloten.

Floriade 2002, t/m 20-10. Dag. open van 9.30-19.00 u. Kaarten à €17,- via tel. 0900-0555. Zie ook www.floriade.nl