Afgelopen is het nooit voor Dutchbat

Dutchbat deed wat het kon en is niet verantwoordelijk voor de massamoord in Srebrenica, concludeert het NIOD. In de thuishaven van de militairen in Assen heerste gisteren instemming en opluchting. Maar vragen blijven er ook.

Terwijl in Den Haag de limousines van (oud-)bewindslieden en militairen het Binnenhof opdraaien voor de presentatie van het NIOD-rapport, glipt in Assen een taxi door de hekken van de Johan Willem Friso kazerne. Kolonel Thom Karremans, commandant van de Dutchbat III troepen in Srebrenica, mijdt deze dag de officiële gelegenheid en de hoogwaardigheidsbekleders. Hij had, zo zal hij later tijdens een toespraakje in de filmzaal van de kazerne zeggen, ,,op vele plekken in Den Haag' kunnen zijn. Maar hij verkiest Assen, het thuis van het 13de infanteriebataljon luchtmobiel, waarvan de meeste Dutchbatters deel uitmaakten. Thom Karremans wil deze ochtend bij ,,zijn mensen' zijn.

In beslotenheid kijken ruim tweehonderd voormalige Dutchbat-leden naar de toespraak van NIOD-directeur Blom in Den Haag. De stemming, vertelt huidig bataljonscommandant Nico Geerts na afloop, was `ingetogen'. ,,Het was muisstil in de zaal.' Na afloop praten de voormalige spelers in `het doormodderscenario van de VN' nog wat na. Ze zijn eigenlijk verbaasd dat de presentatie ,,nu al afgelopen' is. Aan de andere kant: iedere Dutchbatter kan een bon invullen, waarna hij het hele NIOD-rapport thuisgestuurd krijgt.

De mannen eten wat en luisteren naar een oppeppend woord van de uit Den Haag per helikopter ingevlogen bevelhebber Ad van Baal. De aanwezige landmacht-psychologen hebben nauwelijks werk. Dan gaat iedereen huiswaarts. Opgelucht na de milde toon in het rapport. Waar een Frans onderzoek vorig jaar nog sprak van `ernstig falen' van Dutchbat toen de mannen van de vrouwen werden gescheiden bij de evacuatie van vluchtelingen, zegt Blom dat het beeld ,,als zouden duizenden mannen `onder de ogen van Dutchbat' zijn omgebracht onjuist is.'

Juist dat beeld plaatste de Nederlanders in eigen land jarenlang in de hoek waar de klappen vielen. ,,Dutchbatters konden zich in die beeldvorming niet herkennen, omdat hun een andere werkelijkheid voor ogen stond', stelt Blom. Vandaag is de dag dat die werkelijkheid wordt ontbloot. Dát is het beste nieuws voor Dutchbat op deze woensdagmiddag.

Ze geven het niet graag toe, maar bij de meesten overheerste toch spanning. Die ochtend waren de ex-leden van het onder VN-bevel staande bataljon de oprijlaan voor de kazerne opgereden: recht in de armen van de massaal aanwezige media. De gezichten strak en weinig spraakzaam. Enkele uren later is de sfeer meer ontspannen. Twee Dutchbatters komen, volgens afspraak met één van de televisiejournaals, naar buiten. Plaatsvervangend groepscommandant Harry Kuiper (,,ik hoop dat nu eindelijk eens duidelijk wordt dat Dutchbat knallend z'n best heeft gedaan') kijkt een beetje beduusd om zich heen als hij een mobiele telefoon van een praatprogramma in z'n handen gedrukt krijgt. Ja, hij wil vanavond wel naar Hilversum komen. Maar hij moet ,,nog wel even met het thuisfront overleggen'.

Toch waken de (ex-)militairen er voor te luid victorie te kraaien. Karremans had in zijn speech gewaarschuwd: ,,Wees niet te euforisch.' Aan het eind van de middag, als landmachtvoorlichting ervoor zorgt dat een zestal Dutchbatters met de pers mag napraten, overheerst dan ook nuance en realiteitszin. Sergeant verbindingen Pascal Udo benadrukt dat hij blij is ,,dat nu eens duidelijk gezegd is dat Dutchbat niet overal de schuld van had'. Hij voegt er meteen aan toe: ,,Afgelopen is het natuurlijk nooit, na zo'n vreselijke gebeurtenis.' En commandant Geerts: ,,Srebrenica blijft altijd deel van onze geschiedenis.'

De eerste Dutchbatters zijn dan al op de terugweg. Een paar willen bij het verlaten van het kazerneterrein nog wel wat zeggen. Soldaat Joeri Eggink noemt het NIOD-rapport ,,een hart onder de riem'. Maar hij blijft met één vraag zitten: ,,Waarom hebben ze ons geen luchtsteun gegeven toen het uit de hand liep? Daarop heb ik nog geen antwoord gehoord.' Verderop komt adjudant Wim Dijkema uit de poort. Hij was de man die namens de landmacht de inmiddels beruchte beelden maakte over hossende Dutchbatters in Zagreb, vlak na het verlaten van de enclave. ,,Als er iets is in mijn leven waar ik spijt van heb, dan is dat ik die beelden aan de NOS heb afgegeven.' Ondanks het NIOD-rapport, zegt Dijkema, kan alleen de politiek Dutchbat rehabiliteren: ,,Het kabinet moet zeggen: wij waren verantwoordelijk.' Veel Dutchbatters onderstrepen dat hun leven doorgaat. Srebrenica is iets dat je meedraagt, maar wat niet mag overheersen, zegt sergeant Pascal Udo. ,,Ik heb het achter me gelaten, zit trouwens nu in een andere spanning. Mijn gsm staat op de alarmstand, want mijn vrouw kan ieder moment bevallen.'