Kunnen we naar een andere zender zappen?

Het wantrouwen tussen Israëliërs en Palestijnen wordt steeds groter. Beschavingsregels gelden niet meer in hun strijd. Natan Sznaider ziet geen perspectief meer.

Tussen alle wedstrijden van de Champions League door hebben we ook nog het conflict in het Midden-Oosten. Mensen worden opgeblazen, pantservoertuigen rijden voor. Voor het televisiepubliek is het allemaal erg spannend. Interviewers vragen met overslaande stem: bent u bang? Anderen hebben het al over een vernietigingsoorlog. Er is heel wat te zien. Vredesmarsen worden aangekondigd, de oude Palestijnse hoofddoeken worden uit de mottenballen gehaald. Synagogen in Frankrijk worden in brand gestoken, joodse kerkhoven in Duitsland besmeurd.

Israël kan in deze concurrentieslag om de gunst van de doorsnee kijker nauwelijks tot scoren komen. Met tanks en granaten wint men bij de televisiekijker nu eenmaal geen sympathie. Nul punten. Maar Arafat dat is andere koek. De knieën knikken bij de aanblik van de vader van alle Palestijnse hoofddoeken. Arafat, de redder van weduwen en wezen. Vredesactivisten uit de hele wereld zien elkaar aan het ontbijt, om de goede oude tijden te vieren, toen de wereld nog in orde was, toen de goeden nog de goeden waren en de slechten de slechten.

Maar laten we wachten op de volgende nieuwsuitzending, waarin een bezorgde commentator weer iemand vraagt of hij bang is. Hijzelf is schijnbaar vooral bang dat hij moet stoppen met uitzenden, terwijl de samenvatting van Bayern tegen Real nog moet komen. Dan is het ook niet zo eenvoudig vlug te zeggen voor wie men eigenlijk is. Hier is ze weer, de geapaiseerde publieke opinie met haar nietsvermoedende `Nooit meer oorlog'. Wanneer werd zij voor de laatste keer uit een café gebombardeerd? En allemaal kennen ze het Midden-Oosten. Zijn wij niet allemaal verdrevenen, vluchtelingen, gepijnigden Duitsers zowel als Palestijnen, Duitsers zowel als joden?

De toeschouwer kan natuurlijk niet anders reageren dan een schuldige aanwijzen. Hoe zou hij anders in het reine moeten komen met een volkomen onoverzichtelijk conflict, waarbij door iedereen wordt gelogen, iedereen de waarheid spreekt, iedereen misdaden begaat, iedereen zichzelf verdedigt, iedereen gelijk heeft en iedereen onrecht pleegt. Dat gaat eenvoudig niet. Zo gaat dat ook niet met de voetballiga. Men is voor Bayern of men is voor Dortmund.

Het is toch eenvoudig – men is óf voor Sharon óf voor Arafat. Men kiest of partij voor de Israëliërs of voor de Palestijnen. Kan men, ja, mag men vóór, misschien zelfs tegen beide zijn?

,,Bent u bang?'' roept de opgewonden televisiecommentator in de microfoon en drukt daarmee eigenlijk alleen de hopeloze nietsvermoedendheid uit van de doorsnee toeschouwer, die het liefst niet meer aan 11 september denkt en wie het Midden-Oostenconflict eigenlijk alleen tussen 22.30 en 23.00 uur boeit, maar dan werkelijk.

Maar daar, in het Midden-Oosten, leven echte mensen. Mensen, die door een van de sterktste militaire machten zeer slecht behandeld en onderdrukt worden, mensen die niet meer de straat op durven en aan wier kinderen op school wordt geleerd hoe zij zich tegen dreigende terreuraanslagen moeten verdedigen. Geen plek is meer veilig in Israël, en geen plek is meer veilig in de bezette gebieden. De doorsnee toeschouwer weet wat oorzaak en gevolg is, hij weet wie werkelijk schuldig is.

En de oplossing zou inderdaad zo eenvoudig zijn: Israël trekt zich terug uit de bezette gebieden, de Palestijnen zien af van hun recht op terugkeer en erkennen daarmee de legitimiteit van Israël. Israël neemt een deel van de verantwoordelijkheid van het vluchtelingenprobleem op zich en met elkaar zal men over schadeloosstelling en de toekomst praten. Israël en Palestina, net zoals België en Luxemburg. Als alles zo eenvoudig is, waarom slaat men elkaar dan voortdurend de hersens in? Israël vecht als een gewonde leeuw, zijn militairen en politici zijn ervan overtuigd dat in een meedogenloze omgeving alleen maar meedogenloos gevochten kan worden. Men neemt het op de koop toe dat door deze houding de sympathie bij de doorsnee toeschouwers wordt verspeeld. Die toont immers slechts geduld voor de wreedheden die de zwakken begaan, waarmee de sterken niets van doen willen hebben. Vanwaar deze politieke domheid?

In feite geloven de meeste Israëliërs niet dat hun buren hun bestaansrecht ooit erkennen. Derhalve accepteren zij de terreuraanslagen als de uitdrukking van hun authentieke politiek. En de meeste Palestijnen geloven niet, dat de Israëliërs überhaupt in een compromis geïnteresseerd zijn. Derhalve worden de zelfmoord-daders tot authentieke helden. Wat oorzaak en gevolg was en is, speelt ook daarom geen rol meer.

Iedereen ziet in de ander slechts het kwade, en dat met goede reden. Als beide kanten moeten geloven dat het uiteindelijke doel van de andere kant de eigen verdrijving is, gelden de beschavingsregels niet meer. Dan valt men terug in de wrede natuurstaat. Daar geldt zelfmoord als een heldendaad, en het antwoord kan alleen maar hard zijn, omdat het immers om het naakte overleven gaat. `Land voor vrede' als sleutel voor een rationele politiek functioneert alleen als men ervan overtuigd is dat de ene kant de andere kant het recht op het desbetreffende land ook werkelijk toekent. Hoe zei Hamas het ook weer na de aanslag in Haifa: ook deze stad geldt als bezet gebied waaruit de Israëliërs zich moeten terugtrekken. Dat zijn natuurlijk de extremisten, maar Arafat heeft te lang met ze geflirt, ze gevangengezet en weer vrijgelaten, de terreur enerzijds veroordeeld, anderzijds aangemoedigd. Deze zelfmoordactivisten zijn de nieuwe helden geworden, die voor niemand bang zijn. Ze sluipen elke staat binnen, misschien zelfs de toekomstige Palestijnse staat.

Want als deze methode eenmaal gemeengoed is, kan ook een onafhankelijk Palestina ze niet meer stoppen. Dan zal elke poging een democratische gemeenschap te grondvesten met steeds meer zelfmoordaanslagen begroet worden en wanneer de Palestijnse regering dit met geweld wil stoppen, wat zullen de vredesactivisten dan daarop zeggen? Wanneer men deze gedachte nader uitwerkt moet men zeggen dat de Palestijnen uiteindelijk willen wat anderen vóór hen al bereikt hebben. Zij willen dat hun onderdrukkers dezelfde etnische herkomst hebben als zijzelf. Dat is de betekenis van vrijheid waarvoor romantici uit alle landen bereid zijn te strijden. Israël heeft dat bereikt en is daarom een vrij land.

De Israëliërs waren er zeker van dat de vrijheid zou komen, eenvoudig omdat hij komen moest, omdat het zin had, omdat men het leven boven de dood verkiest. Ze hebben geloofd in de rationaliteit van de geschiedenis en voor wat betreft het uiteindelijke resultaat alleen oog gehad voor de eigen lezing. Onbaatzuchtige wreedheid en moorddadige identiteit zijn iets van een voorbije wereld. En zo werden en worden Israëliërs steeds agressiever en onheuser, wat de andere kant op haar beurt nog moorddadiger maakt. Nu zullen de Amerikanen Israël snel tot de orde roepen. En wat dan? Het einde van de bezetting en het ontruimen van de nederzettingen? Het einde van de terreur en de vertwijfeling? Nee, dat natuurlijk niet. Dat wordt dan ook op den duur te veel voor de naïeve toeschouwer uit de bevrijde wereld. ,,De hel, dat zijn de anderen'', zei Sartre. En zo zal het doorgaan, zonder hoop, zonder einde. Kan iemand misschien eindelijk naar een andere zender zappen?

Natan Sznaider doceert sociologie in Tel Aviv.© Frankfurter Rundschau