Jan Decleir

In de reeks profielen deze week Jan Decleir, misschien wel de beste filmacteur in het Nederlands taalgebied. Deze week is hij in een bijrol te zien in de Elsschotverfilming Villa des Roses.

Oscars voor Antonia en Karakter en een nominatie voor Daens verschaften de Belgische acteur Jan Decleir, die in elk van de drie films een sleutelrol speelt, ook enige internationale bekendheid. Zo kon het gebeuren dat hij werd gevraagd voor Engelstalige producties, en niet de minste. Hij liet de schurkenrol in de Bond-film The World Is Not Enough aan de Schot Robert Carlyle, en die van de kledingverhuurder in Stanley Kubricks Eyes Wide Shut aan de Kroaat Rade Serbedzija. De reden: verplichtingen op het toneel. En tja, ach, waarom zou je eigenlijk als je geen talenknobbel hebt? Ook de Oostenrijkse opvoering van Ten Oorlog, Decleirs grootste theatersucces, liet hij al lopen.

Het is een zegen voor de Nederlandse en Vlaamse filmcultuur dat Jan Amanda Gustaaf Decleir (Niel, 14 februari 1946) permanent beschikbaar blijft. Hij heeft namelijk wel een acteerknobbel. Talloze films werden door de aanwezigheid van Decleir voor een totale sof behoed, andere tilde hij in zijn eentje naar een interessant niveau. Een enkele keer werden de kwaliteiten van misschien wel de beste filmacteur in de Nederlandse taal zelfs versterkt door de rest van de film.

Het zou een misverstand zijn om door Decleirs debuutfilm (Fons Rademakers' Streuvels-verfilming Mira in 1971) te denken dat hij altijd een boerenzoon is, en altijd de tegenspeler van Willeke van Ammelrooy al is hij wel vaak beide. Televisiekijkers kennen Decleir niet alleen als Sil de strandjutter (1976), maar hopelijk ook als premier Lubbers in Retour Den Haag (1999).

Eerder is de overeenkomst tussen Decleirs personages dat ze altijd imposant zijn, maar tegelijkertijd knuffelbaar. Zelfs de meedogenloze deurwaarder Dreverhaven in Karakter (Mike van Diem, 1997), blijft een vader: een ongelikte beer, maar een beer.

De laatste tijd sluipt er een nieuwe dimensie in de typecasting van Decleir, de enige acteur in de lage landen die roem, standing en postuur van Gérard Depardieu benadert. Hij moet steeds vaker stervenden spelen, zoals de terloopse bijrol van Brizard in Frank van Passels visie op Elsschots Villa des Roses. In de overweldigende televisieserie 9 dagen van de gier (Boris Paval Conen, 2001) mocht Decleir gelukkig veel langer doen over het doodgaan.

De ingehouden verleidingsscène van Decleir en Saskia Temmink is een hoogtepunt in het acteren voor film of televisie `van bij ons' . Robuust, beetje verlopen en niet de jongste meer, is Decleir toch onverminderd sexy as hell.