Inenten tegen nostalgie

Nog nooit heb ik zoveel verschillende hoeden bij elkaar gezien als bij de begrafenis van de Britse Queen Mum. Een Strategospel van rangen en regimenten, van sabels en kanonnen, van staal en stijf fluweel.

Zwarte berenmuts, zwarte berenmuts met rood zijvak en stijf pluimpje voor, witte helm met punt, rechthoekige dooshoed, baret, platte pet, hoge pet, steek, matrozenbaret met kinband en twee zwarte linten achter, breedgerande groene padvindershoed, padvindershoed met één flap opgevouwen, koperen helm met witte vederbos (model majoor uit Stratego). Ik zag zelfs nog een zwarte bolhoed van een man in het publiek voor de Westminster Abbey dat in de kou buiten meezong met de met luidsprekers versterkte begrafenismis binnen.

Zo sprong de Britse monarchie na jaren van onrust als een vouwhoed terug in vorm. Commentaren op de BBC en de NOS waren gelijkluidend: de monarchie staat er na deze begrafenis beter voor. Geen orgie van nostalgie naar alles wat verloren is, maar het vaste voornemen om deze nationale folklore nog eeuwenlang voort te zetten.

De televisie kan niet alleen tradities breken maar ook maken. De BBC-camera, die zes jaar geleden nog registreerde hoe de emotionele begrafenis van Diana zich ontwikkelde tot een demonstratie tegen het koningshuis, stond afgelopen dagen in dienst van de monarchie. De alom aanwezige geschiedenis immuniseert het publiek tegen opstandige nostalgie naar een verleden dat nooit was.

De televisie wordt ingezet ter verfraaiing van nationale rituelen. Dat verklaart de plotselinge opkomst van dameshoeden bij Prinsjesdag. En de steeds mooiere registratie van koninklijke evenementen. Al tien dagen heeft de BBC zich uitgesloofd voor deze langgerekte begrafenis, met documentaire terugblikken op de Queen Mum en haar bewogen eeuw, met registratie van de schuifeloptocht achter de kist van afgelopen vrijdag van de rijen condolerende Britten en met de zorgvuldig geregisseerde apotheose gisteren, eindigend in de stoet zwarte Rollsen en Bentleys naar Windsor waar ze in stilte werd bijgezet. Geen wonder dat gisteren één miljoen mensen er echt bij wilden zijn, voor de kerk en later bij de lange stoet.

Het publiek hongert naar oude rituelen. De begrafenis was gelijktijdig live op de NOS, RTL, twee Duitse netten, Italië, België, Zwitserland en vast nog meer. De NOS had 815.000 kijkers, RTL bijna niemand. De NOS-uitzending was goed verzorgd, met Nederlandse ondertiteling van de preken en informatie van defilé-specialist Thijs van Leeuwen en Engeland-deskundige Arnold Bakker onder leiding van Maartje van Weegen die meer uitleg verschafte over gasten, tradities en regimenten dan de BBC, die soms eerbiedig zweeg.

Er ontstond meningsverschil tussen de Engeland-deskundige en de correspondent Tine van Houts die dacht dat de huidige koningin Elisabeth misschien nog tijdens haar leven zou aftreden. De correspondent heeft vaak meer neus voor veranderende tijden dan de deskundige in de studio. Op de BBC kreeg Van Houts bijval van de populaire historicus Simon Schama die het vervroegd aftreden van leden van het Nederlandse koningshuis tot voorbeeld stelde. De afgetreden koningin kan volgens hem als prinses een meer ontspannen moederlijke rol vervullen, want ,,in Nederland houden ze van moederlijk''. Maar moederlijk was ook de Queen Mum, die gisteren werd herinnerd als warm en toeschietelijk in gesprekken. In Netwerk voorspelde een Britse omstander dat het Britse koningshuis de Nederlandse richting uit zou gaan, zonder fietsen dan.

De BBC had een shot uit de nok van de kerk, net zoals de NOS dat had gedaan bij het huwelijk van Willem Alexander en Máxima. De kist met de Queen Mum werd nu eens van ver af in het middenschip gefilmd op de zwartwitte tegelvloer met de volle kerkbanken eromheen en dan weer van dichtbij. Dit nokshot is overigens niet geïnspireerd door het huwelijk tussen captain Von Trapp en Maria in The Sound of Music, zoals wel werd gezegd, want dat werd alleen schuin van achteren gefilmd. Die film wordt door de nieuwe generatie kinderen grijs gedraaid op de video, want ook zij houden van praalzuchtige romantiek.