Hitler als videoclip

Op 10 april 1924, tien dagen voor zijn 35ste verjaardag, schrijft Adolf Hitler in de gevangenis: `Unser Kampf muss und wird im Siege enden.' Precies 78 jaar later is in een korte documentaire te zien hoe het hem verging. In krap 24 minuten worden de bekende feiten uit zijn leven er doorheen gejast.

Om het portret meer te laten zijn dan een rondje geheugen opfrissen ligt de nadruk (let wel: nadruk is hier een kwestie van seconden) bij twee aspecten die doorgaans minder belicht worden. Zijn minnaressen die hij tot zelfmoord dreef, zoals zijn nichtje `Geli' Raubal, die zich na een jarenlange verhouding in 1931 door het hoofd zou hebben geschoten. En de vooroorlogse moord op zigeuners, homo's en gehandicapten, onder meer door experimenten met vergassing door koolmonoxide in `ziekenhuizen des doods'. Deze misdaad maakt het verband duidelijk met de latere industriële vernietiging van de joden.

Het is een minimale poging tot verdieping in dit eerste deel van de zesdelige reeks `Duivelse Staatslieden' bij RTL5, waar voor de gruwelliefhebber nog Stalin, Nero, Idi Amin, Pol Pot en de Spaanse inquisiteur Torquemada in aantocht zijn. Filmisch is deze aflevering een knap gemonteerde videoclip, die rake archiefbeelden, opnames van cruciale plekken, getuigenverklaringen en een deskundige afwisselt: vijf seconden de jodenster, tien seconden het getto, een vrouw die in zes zinnen vertelt dat ze in Auschwitz haar moeder voor het laatst zag.

Het duivelse van de `Oostenrijker met de grote bek' wordt vet onderstreept door onder luide knallen in te zoomen op enkele bekende foto's waarop Hitler verwilderd en kwaadaardig uit zijn ogen kijkt. De oneliners in het commentaar zijn soms wel erg mooi: `Hoewel hij een hypochonder was en nooit erg goed in sport, vond Hitler de zieken en zwakken een onnodige last voor de samenleving.'

Een keer doet zich onbedoeld een koddig moment voor. We zien Hitler in krijtstreep luisteren naar een jongere man, waarna hij boos, als een oprechte soapacteur, even met beide vuisten richting de grond slaat, nét als de commentaarstem zegt dat Hitler `gek werd' toen hij hoorde dat de Duitse soldaten zich bij Stalingrad hadden overgegeven.

Dat moet Nero toch duivelser kunnen.

Duivelse staatslieden, RTL5, 22.50-23.20u.