Het raadsel van het gestolen paneel

In de nacht van 10 op 11 april 1934 werd uit de Sint-Baafskathedraal in Gent een paneel uit het linker zijluik van het retabel `De aanbidding van het Lam Gods' door Jan en Hubert van Eyck gestolen. Hoewel de Belgische justitie maandenlang met de dader over het losgeld correspondeerde en deze de helft van de buit – het paneel met een grisaille van Sint Jan – als bewijs terugbezorgde, is de misdaad nooit opgelost.

En juist in 2002, nu Europa's culturele hoofdstad Brugge pronkt met een adembenemende tentoonstelling `De eeuw van Van Eyck. De Vlaamse primitieven en het Zuiden 1430-1530', raakt Vlaanderen in de ban van een mysterieuze website, waarop de maker beweert dat hij weet waar het gestolen paneel van Van Eyck zich bevindt.

Het is bepaald niet de eerste keer dat een speurneus met deze mededeling komt. Telkens als de zaak gesloten lijkt, duikt het Lam Gods weer op. Er worden wetenschappelijke bewijzen aan de hand van nieuwe onderzoeken beloofd. Na verloop van tijd hoor je er niets meer over. Dit keer wordt de zaak anders aangepakt. De maker van de website bestookt Vlaanderen al maanden met onbekende feiten. `De ontknoping nadert!' belooft hij.

Jan van Eyck (ca 1390-1441) was de eerste grote schilder van de Lage Landen die met zijn gloedvolle kleuren en realistische portretten de kunst leven inblies. Zijn magistrale portret van de Man met Blauwe Kaproen staat momenteel op alle reclameborden van Brugge 2002. Aan zijn `Aanbidding van het Lam Gods' worden bijna mystieke kwaliteiten toegeschreven. Sinds zijn paneel van de Rechtvaardige Rechters uit het linkerluik van het Lam Gods werd gestolen, blijft Vlaanderen er geschokt en verdrietig over. Zelfs de dader besefte dit. In de dertien afpersingsbrieven die hij tussen mei en oktober 1934 schreef, toont hij respect voor Van Eyck. Hij noemt het luik `het meest kostbare voorwerp ter wereld' en vindt de één miljoen frank losgeld die hij eist een `naar verhouding klein commissieloon'.

Onlangs verscheen het boek `Het geheim van de Rechtvaardige Rechters: een koningsgeschenk'. De auteur is Chris Noppe, een Antwerpse politieagent. In het boek staat de hele zenuwslopende correspondentie tussen dader en justitie. Na vijf brieven vraag je je af: waarom heeft de politie hem nou nog niet te pakken? Waarom zetten ze geen val? Maar dan, op 25 november 1934 komt de ontknoping. Tijdens een vergadering van de Katholieke Volkspartij in Dendermonde voert ene Arséne Goedertier een verward politiek betoog. Na een matig applaus verlaat hij het podium en voelt zich plotseling onwel. Een arts laat hem naar het huis van zijn zwager op de Vlasmarkt brengen. Arséne bekent een bevriende advocaat dat hij het luik van het Lam Gods heeft gestolen. Hij verwijst naar brieven in de rechterlade van zijn bureau. Voor hij meer kan fluisteren blaast hij de laatste adem uit. Kopieën van de afpersingsbrieven komen uit de lade te voorschijn. Ook zijn er tekeningen van de bergplaats met cijfers en cryptische aanwijzingen. Maar het is allemaal zo raadselachtig dat geen mens er een touw aan kan vastknopen. Politieman Noppe komt in zijn boek tot een macabere conclusie: het paneel met de Rechtvaardige Rechters is zeker verstopt onder de doodskist van koning Albert I, die in februari 1934 om het leven kwam. Voor een man als Arséne Goedertier is de daad niet ondenkbaar; hij verafgoodde zijn vorst evenzeer als Van Eyck.

Is de Belgische koning Albert II na het lezen van het boek met koningin Paola afgedaald in de crypte van zijn voorouders te Laken om de zaak te onderzoeken? Heeft hij daar méér aangetroffen dan de stoffelijke resten van zijn grootvader? De koning zwijgt erover als het graf. Noppe kan helaas niets bewijzen.

De maker van de website belooft dat hij de bergplaats in 2002 bekend zal maken. Hij verrast de bezoekers met onbekende feiten en beelden. Zo verscheen er in bijdrage 48 een foto die op 29 mei 1934 was genomen. Een politieagent sjouwt daarop een pakket uit het Brusselse Noordstation, dat hij op aanwijzingen van de dader bij het depot ophaalde. In het pak bevindt zich het netjes in wasdoek verpakte paneel van Sint Jan. Wie heeft die foto genomen? Hoe komt de maker van de website, die zich Arséne G. noemt, eraan? Arséne G. geeft daarop geen antwoord. Hij rekt de zaak en voert de spanning op. Zou hij vandaag, op 10 april, de dag van de diefstal, het geheim ontraadselen? Vlaanderen wacht in spanning.

Adres van de site `1934-2002 Het Lam Gods en de Rechtvaardige Rechters': http://dua.host4all.be