... en verantwoording

Collectief falen, concludeert het instituut. Die kwalificatie is niet van toepassing op de nasleep. Na de val van Srebrenica blijft men falen. Maar de verantwoordelijkheid voor de fiasco's sindsdien is minder collectief. Het begint bij de terugkeer van Dutchbat in Zagreb, enkele dagen later, en eindigt bij het rapport-Van Kemenade. Voor de persconferentie van Karremans in Zagreb bijvoorbeeld was de defensietop in hoge mate verantwoordelijk. Onvoorbereid en overspannen stond hij de pers te woord en gebruikte de beruchte woorden `no good guys, no bad guys' die hem door een voorlichter waren aanbevolen. De beelden van drinkende en hossende `blauwhelmen' – een tiental, aldus het NIOD – waren ook door Defensie vrijgegeven.

Zagreb was de ,,kentering''. Vanaf dat moment gingen journalisten jagen, volgens het NIOD in sommige en bij naam genoemde gevallen ook gedreven door persoonlijk gekrenkte trots. De krijgsmacht onder leiding van generaal Couzy dacht het tij te keren door de afhandeling in eigen hand te houden. Er was geen sprake van een ,,doofpot'' – de filmrolletjes zijn vermoedelijk inderdaad door een menselijke fout niet ontwikkeld – maar wel van een verlangen de kaarten dicht bij de borst te houden. De debriefing werd opgezet zonder politiek gevoel en was onvoldoende om de onrust weg te nemen.

Minister Voorhoeve van Defensie stond er bij en keek ernaar. Hij was ,,de gevangene geworden van het debriefingsrapport''. Zijn opvolger De Grave maakte het er in 1998 niet beter op door Van Kemenade de doofpottheorie te laten onderzoeken. Hij ging vooral op zoek naar de ,,bestuurlijke problematiek''. De conclusie dat Defensie had geblunderd had geen ,,overtuigingskracht''.

Aldus heeft het NIOD de klassieke `Hollandse ziekte' gediagnostiseerd. De regering wilde mooi weer spelen en ging schuilen toen het begon te stormen. De krijgsmacht probeerde de eigen straat schoon te houden nadat duidelijk was geworden dat het leger zich had vertild. De conclusie is derhalve dat iedereen heeft gefaald. Maar het mag niet zo zijn dat dus niemand verantwoordelijk is. Op de agenda staat nu allereerst de politieke én militaire leiding van de krijgsmacht, die immers de pretentie heeft een belangrijke rol te kunnen spelen in al die brandhaarden die de wereld rijk is.