Congo gokt op vrede in een gokparadijs

In een Zuid-Afrikaans gokparadijs praten 360 Congolezen al anderhalve maand over vrede.

's Avonds aan de bar onderhandelen ze pas echt.

,,Johannah, geef die jongens nog een biertje.'' Het gaat hard aan de Cabanas Pool Bar in vakantieparadijs annex gokpaleis Sun City. Vooral de delegatie van oppositiepartij UDPS laat de serveerster flink rennen. Terwijl de zon nog hoog boven de palmbomen in het tropisch zwemparadijs staat, hangen `die jongens' als dweilen aan de bar. Honoré, rijk geworden in de diamanten. Prince, politicus. En Valentin, de politiek adviseur van de UDPS die zojuist gedesillusioneerd van de onderhandelingstafel is weggelopen. Het overleg zit alwéér muurvast.

Gastland Zuid-Afrika had geen onwerkelijker conferentieoord voor deze 'inter-Congolese dialoog' kunnen vinden dan Sun City. De hoofdstad van de fruitmachine. Een plastic eldorado uit het zicht van de krottenwijken voor Zuid-Afrikanen met geld. Vijfenveertig dagen lang praten 360 gedelegeerden en hun aanhang hier over de opbouw van een land dat snakt naar het einde van de oorlog. Tussen blanke dames in bikini en gokgrage Aziaten.

Iedereen is er. De regering van president Joseph Kabila. De ongewapende oppositie, in totaal 35 partijen die door Kabila allemaal buiten het parlement worden gehouden en alleen hier in Sun City kunnen meepraten over de inrichting van het land. De `forces vives' of wat de Engelsen de 'civil society' noemen: vakbonden, milieubeweging, kerken. En vier rebellengroepen die met steun van buurlanden Rwanda en Oeganda vechten om de controle van het noorden en het oosten van Congo.

De inter-Congolese dialoog is onderdeel van het vredesakkoord dat in augustus 1999 werd gesloten in de Zambiaanse hoofdstad Lusaka en dat sindsdien stelselmatig is geschonden. Een staakt-het-vuren zou er komen en een vredesmacht van de Verenigde Naties die zou toezien op ontwapening van rebellen en milities. Buitenlandse troepen zouden zich terugtrekken en een dialoog van alle betrokken Congolese partijen moest leiden tot afspraken over een overgangsregering en nationale verzoening.

Dus praten de Congolezen zich sinds 25 februari suf. Elke ochtend verlaten ze in maatpakken en traditionele kledij hun peperdure hotels om zich naar Sun City te laten transporteren in bussen die zijn volgepakt met zwetende en bierdrinkende toeristen. In een uithoek van het speelpaleis staan de drie witte tenten waar onderhandeld wordt. De delegaties spreken elkaar in vijf commissies: economie en financiën, sociale zaken, verzoening, leger en veiligheid, politieke en juridische zaken.

Eenmaal aan het woord spreken de Congolezen lang en monotoon in het Frans, de taal van de voormalige Belgische kolonisator. Een aaneenschakeling van monologen heet in Sun City een dialoog. ,,Het lijkt vaak op een college'', beaamt professor Ernest Wamba dia Wamba, rebellenleider van de RCD-factie die door Oeganda wordt gesteund. Een historicus die zijn dagen slijt in de bush en nu elke dag wakker wordt in een hotelkamer met uitzicht op de jetskiërs en paragliders in Waterworld. Wamba dia Wamba doet pas 's avonds laat zaken, aan de bar of in de beschermde omgeving van zijn hotelkamer. ,,Dan praten we echt.'

Rebellenleiders die elkaar in eigen land naar het leven staan, treffen elkaar in Sun City aan de rand van het zwembad en praten in de schemer over de zaken die overdag onbesproken blijven. Zo omzeilen ze de schijnbare onmogelijkheid van een dialoog tussen driehonderzestig afgevaardigden, die zelfs in de afzonderlijke commissies nooit met minder dan zeventig zijn.

Twee dagen voor het einde van het overleg durft geen van de partijen over een doorbraak te spreken. Overeenstemming is er alleen op de terreinen waar niemand wat te verliezen heeft: er moet een waarheidscommissie komen en plegers van oorlogsmisdaden moeten berecht worden, de naar schatting twee miljoen vluchtelingen in Congo en in de buurlanden moeten terugkeren naar hun geboortegrond.

De twee commissies die gaan over integratie van de rebellen in het leger en de samenstelling van een overgangsregering boeken weinig vooruitgang. De klacht is steeds dezelfde. Iemand blokkeert de onderhandelingen. En die iemand is altijd de ander.

Het vredesoverleg brengt partijen bij elkaar die al jaren gedijen in een oorlogseconomie. Elites die al sinds de onafhankelijkheid van Congo vechten om macht en toegang tot de mineralen en energiebronnen. Ze moeten gokken tussen de voordelen van vrede en handhaving van de status quo.

Mislukking van het overleg in Sun City zou een catastrofe zijn voor het Congolese volk. Dus doen de deelnemers hun uiterste best om de resultaten zo goed mogelijk te verpakken.

De inter-Congolese dialoog in Sun City is geen eenmalige gebeurtenis, meent de voormalige president van Botswana. Ketumile Masire, die de besprekingen voorzit. ,,Het is een doorlopend proces.'' Als de partijen in Sun City niet tot overeenstemming komen, trekt de vredeskaravaan wel verder. Desnoods naar een ander vakantieparadijs.