Afrika: een continent zonder directeur

`Directeur Afrika' was Willem Zevenbergen, toen hij het ministerie van otwikkelingssamenwerking verliet. Hij had zijn lange loopbaan als `missionaris van de maakbare samenleving', zoals zijn zoon Gys het noemt, op dat moment kunnen bekronen met een ambassadeurschap. Maar liever ging Willem nog eens het veld in, om te helpen en bewust te maken. In een arme streek van Ethiopië zoekt zoon Gys zijn ouders op om een documentaire te maken over een fanatieke ontwikkelingswerker die van geen ophouden weet en naar iedereen luistert, behalve zijn eigen vrouw. Die zit thuis en legt een bloementuin aan. Ze vertelt haar zoon dat ze er genoeg van heeft, zelfs een scheiding overwoog.

De eerste lange documentaire van editor Gys Zevenbergen (van het VPRO-buitenlandmagazine Diogenes) is zowel een verhandeling over de beperkingen van ontwikkelingswerk als een - respectvolle, bewonderende - vadermoord. Als kind geloofde Gys de mythe dat zijn vader een buffel het leven had gered door een leeuw aan zijn staart weg te slingeren. Nu weet hij beter en onthult hij de futiliteit van monomane werkdrift en dwangmatige liefdadigheid, bezien door, in de woorden van zijn vader, `donkere ogen die naar je staren met een blik van: wat moet je van ons?'

Zo wordt De staart van de leeuw ook een portret van Afrika als continent zonder directeur. Met de autochtonen en de regisseur – vraag je je inderdaad af wat die blanken daar eigenlijk moeten. De rationele antwoorden op die vraag kunnen stuk voor stuk worden weerlegd door ongemakkelijke feiten in de film. De brug die op initiatief van Willem over een woeste rivier wordt aangelegd, vindt geen aansluiting op wegen of paden. De bouwers van de brug waren niet uitgenodigd bij de opening. En als de ontwikkelingswerker, uitgeput door een van zijn lange voettochten, zich met emotie realiseert dat hij dit niet lang meer zal doen, is er geen Afrikaan die hem begrijpt.

Ook zijn zoon laat het troosten na. Die is namelijk bezig een film te maken die een brug slaat tussen twee continenten. Het camerawerk van Melle van Essen en de montage maken van De staart van de leeuw een zeldzaam geslaagd voorbeeld van een film die het ritme en het gevoel van een andere cultuur respecteert. Je voelt de duur van de voettochten, de warmte, de traagheid, de achterdocht. In die cultuur, legt een tolk uit, wordt de identiteit van een man bepaald door de bereidheid van zijn zoon in zijn voetsporen te treden.

De staart van de leeuw. Regie: Gys Zevenbergen. Met: Willem Zevenbergen. In 10 bioscopen (Docuzone).