Verongelijkte roep om directe democratie

Vier voorzitters van politieke partijen ruzieden gisteren met een bloeddorstige zaal over `het nationale chagrijn' van de ontevreden kiezer.

Gegrom, gekrakeel, (`Je zit te lullen!') en boze mannen die de microfoon grijpen om hun onvrede te verwoorden. In de donkere hoeken van de voormalige kerk de Rode Hoed in het Amsterdamse centrum bleek zich gisteren het vleesgeworden `nationale chagrijn' op te houden. Het voelde zich ter plekke tekort gedaan, zoals bleek uit verongelijkte hartekreten: ,,Komen wij ook nog aan bod?'' Activisten zetten pontificaal een lege `kamerzetel voor echte democratie' op het podium.

Het `nationale chagrijn' is eerder in deze krant, mede-organisator van het debat gisteravond, gelanceerd als aanduiding voor de kennelijke onvrede onder de kiezer. Tegelijk werd daarbij gepleit voor een `publiek reveil' als oplossing voor het slechte humeur van de kiezer.

Gisteren boog een eindeloze stoet discussianten zich over de gevolgen daarvan voor het demcratische bestel: de partijvoorzitters van CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie, kandidaat-Kamerlid voor Leefbaar Nederland Westerterp en VVD-senator Rosenthal, maar ook nog vier politicologen èn een serie vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties. Ondertitel van het geheel: ,,Ze luisteren toch niet naar ons.'' Een boze voorzitter van een jongerenpartij liep om die reden weg.

Het gezelschap beet zich vast in stellingen over `het huidige partijenlandschap' dat `aan het einde van zijn bestaan' is, de `gesloten bestuurscultuur' in Den Haag die moet worden `doorbroken' en de kiezer die is `gemuilkorfd'.

De conclusie daaruit dat het `hoogste tijd' is voor `directe democratie' deed het goed in de zaal, die gretig applaudisseerde voor àlles wat de macht van gevestigde partijen in het geding bracht. Oud-minister Westerterp, thans Leefbaar-kandidaat, kreeg de lachers mee met verhalen over de dociele wijze waarop hij zich ooit door KVP-leider Romme de politiek in liet loodsen, VVD-senator Rosenthal scoorde met kritiek op de `patronagepolitiek' waarmee in zijn ogen vooral de PvdA `heel goed zijn mensen op beslissende posities' weet te krijgen.

Oplossingen waarmee de politieke partijen kwamen, wekten daarentegen smalende, zelfs woedende reacties, zoals van politocoloog Krouwel toen een partijvoorzitter over politieke vernieuwing durfde te beginnen: ,,Daar doen jullie al dertig jaar niets aan!''. PvdA-voorzitter Koole en CDA-voorzitter De Vries kwamen nog overeen dat de gemeenteraad voortaan de burgemeester kan kiezen, maar dat gleed ongemerkt langs de zaal.

Het publiek reageerde wel toen `de maatschappij' aan het woord kwam. De Utrechtse hoofdcommissaris van politie Vogelzang (`We hebben niet te klagen gehad over het luisteren van de politiek') kreeg er van langs omdat niet elke inbraak prioriteit is.

Een Amsterdamse schooldirecteur maakte indruk met een verhaal over `de opvoedingsloosheid' waarin leraren `nichtenneuker' en `leerlingennaaier' heten. Luide bijval was er voor een opvangmedewerker voor dak- en thuislozen, die pleitte voor `burgerlijke ongehoorzaamheid tegen al die papieren' die hij op last van overheden en middenkaders moet invullen: ,,Ik kan niet de hele dag manager zijn!''

Maar welke politicus kan nu verantwoordelijk worden gesteld voor deze - bijna vormeloos algemene - onvrede? ,,Macht en verantwoording hebben hun gezicht verloren in Nederland,'' had oud-minister Bram Peper al bij de opening van de avond geconstateerd. De een (Peper zelf) weet dat aan Kamerleden die `meebesturen en hun controlerende taak verwaarlozen', de ander (afsluiter Paul Scheffer) aan `gebrek aan richting en inhoud' van de huidige politieke leiders. Welke schuldige – variërend van `de' politiek tot Paars en premier Kok in persoon – de favoriete was voor zaal en de meeste sprekers werd niet geheel duidelijk, maar wel algemeen was de roep om `verantwoording': het nationale chagrijn vereist dat er bloed vloeit.