Schokgolf politiek na val van Kirch

Deelstaat Beieren wilde met Kirch' hulp van München een mediastandplaats maken. Schröder grijpt de ondergang van Kirch aan om opponent Stoiber aan te vallen.

De crisis bij het Duitse mediaconcern van Leo Kirch, dat gisteren voor de belangrijkste dochteronderneming uitstel van betaling aanvroeg, is onmiddellijk onderdeel geworden van de verkiezingsstrijd tussen SPD-kanselier Gerhard Schröder en diens CDU/CSU-uitdager Edmund Stoiber, minister-president van Beieren. De Kirch Groep, met hoofdzetel München, is nauw verweven met het politieke establishment in de Beierse hoofdstad.

Schröder opende gisterenochtend subiet de aanval door de competentie van Stoiber op het terrein van de economische politiek in twijfel te trekken. Stoiber, in de rug gesteund door het economische succes van zijn deelstaat, heeft economisch beleid tot kernthema van de verkiezingsstrijd verheven.

Schröder hekelde nu de omvangrijke leningen die de Bayerische Landesbank, voor de helft in handen van de deelstaat, nog aan Kirch heeft verstrekt toen commerciële banken het al lang hadden laten afweten. Ook viel hij zijn opponent persoonlijk aan. ,,Het is onfatsoenlijk hoe hij probeert afstand te scheppen tussen zichzelf en persoonlijke vrienden'', sneerde Schröder in een verwijzing naar de eertijds goede banden tussen Stoiber en Leo Kirch.

Stoiber zelf hield zich gisteren nog op de vlakte. In een schriftelijke verklaring verdedigde hij slechts het streven van zijn regering om met stimuleringsmaatregelen van München een aantrekkelijke mediastandplaats te maken. Dat beleid zou 100.000 arbeidsplaatsen gecreëerd hebben. Vandaag zou Stoiber in het Beierse parlement een verklaring afleggen.

De banden tussen de tycoon Kirch en de door de CSU gedomineerde politieke elite van Beieren zijn van oudsher innig en baarden ook in het verleden opzien. De deelstaatregering en de Landesbank hebben gedurende decennia de expansiedrift van de conservatieve mediamagnaat meegefinancierd. In 1984 bijvoorbeeld kocht de publieke Bayerische Rundfunk bij Kirch filmrechten voor 50 miljoen mark na tussenkomst van de toenmalige minister van binnenlandse zaken. In 1997 probeerde de deelstaatregering via een industriefonds in het geheim een lening van 500 miljoen mark naar Kirch te sluizen. De transactie ging uiteindelijk niet door, maar de Landesbank gaf wel geld aan Kirch.

In 1999 financierde de bank met 1,6 miljard mark de overname van de abonnee-zender Premiere, die het begin van het einde voor Kirch zou betekenen. Stoiber persoonlijk spoedde zich vervolgens naar Los Angeles om de Australische mediamagnaat Rupert Murdoch over te halen in Kirchs avontuur te participeren. Murdoch heeft minderheidsbelangen in twee dochterbedrijven van Kirch.

Vorig jaar financierde de Landesbank Kirchs aankoop van een meerderheid in de maatschappij die de commerciële rechten van de Formule 1-autoraces exploiteert. Totale kosten: 2 miljard euro. Bij de commerciële HypoVereinsbank – hoofdzetel München – probeerde Stoibers minister voor mediazaken destijds te vergeefs extra geld voor Kirch los te peuteren. Hypo vond het risico te groot. De Landesbank heeft nu meer dan 2,02 miljard euro bij de Kirch Groep uitstaan.

Het vooruitzicht dat Murdoch of de Italiaanse premier Berlusconi - eveneens houder van een minderheidsbelang - de huidige crisis zullen benutten om een belangrijke speler op de Duitse mediamarkt te worden houdt de Duitse politici al maanden uit de slaap. Schröder maakte er in de afgelopen weken geen geheim van dat hij de voorkeur geeft aan een ,,Duitse'' oplossing voor de sores van Kirch. Gisteren zei hij evenwel er geen bezwaar tegen te hebben als Murdoch de noodlijdende zender voor betaal-tv, Premiere, van Kirch zou overnemen.

Gevoeliger ligt een eventuele doorbraak op de Duitse markt van Berlusconi. Dat vooruitzicht was voor een aantal politici aanleiding te pleiten voor regels die het buitenlandse eigendom van Duitse media-ondernemingen aan banden leggen. De ministerpresidenten Heide Simonis en Kurt Beck, beide SPD, verwezen naar de Verenigde Staten waar buitenlanders een belang van maximaal 25 procent in een media-onderneming kunnen verwerven. Ook Schröder acht een wijziging van de mediawetgeving in de nasleep van de Kirch-crisis niet uitgesloten. De Duitse tv-markt was met goed gefinancieerde publieke netten (ARD, ZDF), mediaconcern Bertelsmann (RTL) en de KirchGroep tot nu toe een hoofdzakelijk Duitse aangelegenheid. De kans is groot dat dat ook zo blijft.