Ook tycoons maken weleens fouten

Leo Kirch was de icoon van Duitslands naoorlogse Wirtschaftswunder. Maar zelfs hij heeft fouten gemaakt. Kirch was beter in het oprichten van nieuwe bv's dan in ondernemen. De onttakeling van zijn complexe imperium is in volle gang.

Ook tycoons maken fouten. Leo Kirch, de 75-jarige icoon van het Deutsche Wirtschaftswunder, maakte er op zijn minst vier.

Hij leende te veel geld: in totaal 6,9 miljard euro. Hij gaf te veel uit: voor de uitzendrechten van films en sportevenementen betaalde hij grif boven de gangbare marktprijzen. Hij verloor het overzicht: tot de KirchGruppe behoren 62 dochterbedrijven, 13 aandeelhouders en minstens evenzovele schuldeisers. In de boeken staan bovendien complexe en risicovolle transacties met ongewisse afloop. En hij aarzelde: oog in oog met de ondergang verkoos hij kleine stapjes boven grote ingrepen.

Nu ligt zijn levenswerk in duigen. Sinds gisteren verkeert de kern van zijn imperium, KirchMedia, in surseance. Vijftig jaar geleden zag Kirch als een van de eersten dat het net ontluikende medium televisie programma's nodig had. In Italië kocht hij voor het destijds ongelooflijke bedrag van 130.000 mark de rechten voor Fellini's La Strada. Met geleend geld. Op La Strada bouwde Kirch zijn Duitse koninkrijk. Met de aankoop van de uitzendrechten op de Formule 1-autoraces, vorig jaar, begon zijn ondergang. Kirch dreef mee op de mediahype die beurs en banken eind jaren negentig in de greep kreeg. Hij begon een kanaal voor betaal-tv, Premiere, en kocht prestigieuze programma's tegen prestigieuze prijzen. Hij maakte schulden om de blockbusters van Hollywood te bemachtigen; voor de in Duitsland immens populaire Formule 1 betaalde hij 2 miljard euro. Kirchs visie was niet gek: mensen willen alleen betalen voor de beste programma's. Maar in zijn ijver om van Premiere een succes te maken betaalde hij de filmstudio's exorbitante prijzen. Hij moest wel: de licentiemarkt was op dat moment een verkopersmark. De vraag naar content was hoog, de prijzen waren dienovereenkomstig. Premiere flopte: in een land met meer dan dertig gratis tv-zenders heeft een peperduur betaalnet het moeilijk, al is het programma-aanbod nog zo aantrekkelijk.

Gisteren werd een begin gemaakt met de onttakeling van het Kirch-imperium dat zo complex werd dat zelfs de geestelijk vader het overzicht verloor. Het management, zei een bankier gisteren, was beter in het oprichten van nieuwe bv's dan in ondernemen.

KirchMedia is eigenlijk nog een van de gezondere onderdelen van de KirchGruppe, maar de dochteronderneming die de sport- en filmrechten beheert, evenals de belangen in goedrenderende Duitse tv-zenders als ProSieben, raakte geïnfecteerd door de misère elders. De dochteronderneming heeft ruim 1,9 miljard euro schuld. Bij KirchMedia werken 5.500 van de in totaal ongeveer 10.000 werknemers van de groep.

De operationele leiding van KirchMedia is in handen gelegd van twee ervaren saneerders die met de gezonde onderdelen een nieuw begin willen maken. Het is een surseance in eigen beheer: een door de rechter aangesteld bewindvoerder controleert, het door Kirch en de banken aangestelde tijdelijke management saneert. Kirch zelf blijft vermoedelijk als adviseur aan KirchMedia verbonden, operationele taken krijgt hij niet. Gisteren nam hij in een brief alvast afscheid van het personeel.

Vier huisbanken – DZ Bank, Commerzbank, HypoVereinsbank en de Bayerische Landesbank – zijn bereid opnieuw enkele honderden miljoenen euro op tafel te leggen als overbruggingskrediet. Ook zijn de banken bereid geld te steken in de nieuwe onderneming, die een kapitaalbehoefte van meer dan 1 miljard euro zal hebben. Gezocht wordt nog naar investeerders uit de mediabranche, waarschijnlijk de Duitse uitgevers Axel Springer AG en krantenconcern WAZ, mogelijk de Italiaanse premier Silvio Berlusconi en de Australische tycoon Rupert Murdoch. De saneerders hebben twee à drie maanden de tijd om een nieuw KirchMedia van de grond te tillen.

Cruciaal wordt de houding van de Amerikaanse filmstudio's en de Duitse Bundesliga: over de contracten voor uitzendrechten van films en voetbalwedstrijden wordt opnieuw onderhandeld. De banken geven alleen geld als de prijzen dramatisch zakken. De bewindvoerder heeft hoop: de licentiemarkt is van een verkopersmarkt inmiddels omgeslagen in een kopersmarkt. De rechten op de WK-voetbal in 2002 en 2006 werden dit weekeinde overigens nog snel overgeheveld naar KirchSports in Zug en blijven zo buiten de greep van de bewindvoerder.

Hoe het verder gaat met de rest van de Kirch-bedrijven is onduidelijk. Het nieuwe management van KirchMedia kondigde gisteren ook de surseance aan van dochteronderneming KirchPayTV, waaronder het gewraakte Premiere valt. Het management van de dochter voor abonnee-tv ontkende evenwel ten stelligste dat het op weg was naar de faillissementsrechter. Het gerucht dat ook Kirchs holdingmaatschappij Taurus voor de bijl zou gaan, werd niet bevestigd.

Kirch was uiterst creatief als het aankwam op het verwerven van vreemd vermogen. Hij peuterde bankkredieten los onder alle mogelijke voorwaarden, soms verstrekte hij achteraf bezittingen als extra zekerheid. De Deutsche Bank heeft Kirchs belang van veertig procent in Axel Springer in onderpand, Dresdner Bank het belang van 25 procent in de Spaanse tv-zender Telecinco. Vandaar dat ze niet betrokken zijn bij het consortium dat zich sterk maakt voor een nieuw begin.

Ook had Kirch een voorliefde voor put-opties. Uitgeverij Springer, Murdoch en de ondernemer Thomas Haffa houden belangen in Kirch-dochters die ze op termijn aan het concern kunnen terugverkopen. De verkooprechten van Springer en Haffa gelden het oude KirchMedia en komen te vervallen. Murdoch heeft het recht om zijn belang in Premiere te verkopen aan de holdingmaatschappij en is daarmee nog niet uitgespeeld bij Kirch. Gisteravond circuleerde het gerucht dat Murdoch alsnog een bod op het noodlijdende abonnee-tv zou doen.