Afscheid van een `honorary cockney'

In het East End van Londen koesteren de ouderen hun herinneringen aan de vandaag begraven koningin-moeder. Er wordt niet gerouwd, er wordt getreurd om het eind van een tijd.

Ron Maurice (68) kan de data opdreunen alsof het de belangrijkste uit zijn leven zijn: 1940, 1950, 1967, 1987 – de jaren waarin hij de koningin-moeder ontmoette. Net als vele inwoners van het East End, het gebied ten oosten van de Tower van Londen, koestert hij zijn herinneringen aan de vorige week overleden Elizabeth Bowes Lyon.

Maurice was zes toen de eerste Duitse bommen in 1940 vielen. Gezeten in zijn eigen roodfluwelen bankje in zijn favoriete pub in Whitechapel, zijn verwassen blauwe vest scheef dichtgeknoopt, zijn wandelstok nabij voor als hij een Guinness wil halen, kan de voormalige meubelmaker zich de geluiden en zelfs de geur in het East End nog herinneren. En tussen het puin van de gebombardeerde huizen en de zwartgeblakerde gebouwen, was daar opeens, zo vertelt hij, de koningin – gekleed in zacht blauw. ,,Als een mevrouw uit een sprookje. Ze stapte uit de auto, en glimlachte alsof alles goed zou komen.''

Viervijfde van de Duitse bommen werd afgeworpen op dit deel van de stad, een van de armste delen van Groot-Brittannië. Duizenden Eastenders kwamen om het leven. De bewoners die niet naar het platteland vluchtten, doken onder in de metro en kelders. Maurice: ,,Mijn vader vond dat als hij in Londen was geboren, hij er ook wilde sterven.'' ,,De mensen in de East End zijn geweldig, vol strijdkracht'', schreef Elizabeth aan een vriendin. ,,Als iedereen zo is, dan winnen we de oorlog zeker.''

Hoewel de regering anders wenste, weigerde ook zij Londen te verlaten. ,,De prinsesjes gaan niet zonder mij. Ik ga niet zonder de koning en de koning zal nooit weggaan.'' Op 10 september 1940 raakten zes bommen Buckingham Palace, op 30 meter van de koninklijke familie. ,,Nu kan ik het East End in de ogen kijken'', zou Elizabeth hebben gezegd. Het maakte haar in de ogen van de Eastenders een `honorary cockney' en smeedde een band die ook ver na de oorlog bleef bestaan.

Vrijwel alle vroegere bewoners van dit deel van Londen hebben hun eigen herinnering. De pater van bejaardentehuis St. Katherine's vertelt trots hoe de koningin-moeder tot vorig jaar nog vrijwel maandelijks langskwam. De landlord van de Queen's Head – de pub die model stond voor de populaire soap EastEnders – laat zijn fotomuur zien. In 1987 kwam de Queen Mum langs, en tapte in de Queen's Head haar eigen pint, die haar, volgens de plakaten aan de muur, beter smaakte dan de champagne die ze normaal kreeg.

De huidige inwoners van East End hebben nauwelijks nog een band met het koninklijk huis. Eastenders als Maurice hebben plaats gemaakt voor immigranten uit voornamelijk Bangladesh en Pakistan, huizen zijn veranderd in shoarmatentjes en kledingateliers met namen als Oriental Inc. Werkplaatsen aan de Theems zijn luxe appartementen geworden voor yuppies die dichtbij het zakencentrum van Londen willen wonen. ,,Het is toch iets uit het verleden. Een herinnering aan hoe het was. De jeugd heeft dat niet'', zegt Maurice.

Gisteren bracht hij de laatste eer aan zijn ,,sprookjesmevrouw" in Westminster Hall, waar de koningin-moeder sinds vrijdag lag opgebaard. Hij hoefde `slechts' anderhalf uur te wachten. Zaterdag en zondag hadden meer dan 200.000 mensen – van alle leeftijden, nationaliteiten en rangen en standen – soms wel zeven uur moeten wachten, in een rij die volgens de Britse media op zijn hoogtepunt vijf kilometer lang was.

Eenmaal binnen kostte het hem moeite op te houden met vertellen over het leven in het East End – de oorlogsjaren, zijn eerste vriendinnetje Marian, dochter van gangster Scarface Willy, scooterraces over Commercial Road. Schuifelend liep hij langs de kist, slechts eenmaal het hoofd gebogen, denkend aan de keren dat hij de koningin-moeder had ontmoet. ,,Wat zou zij allemaal wel niet kunnen vertellen?''

Vanochtend wilde hij niet voor de televisie zitten. Zijn vaste bankje in de pub en een pint Guinness wachtten zoals altijd. Pas als de klok van Westminster Abbey honderdeerste slag nadert valt zijn woordenstroom stil. Met een oog kijkt hij naar de televisie boven de bar. Om half één, als het openbare leven in Groot-Brittannië twee minuten stilvalt, ter nagedachtenis aan de koningin-moeder, staat hij moeizaam op, hoofd gebogen, ogen gesloten. ,,Ze was een lovely lady'', fluistert hij.