Stand-up filosofen voor al uw vragen over leven en dood

Filosofie is in. Afgelopen zaterdag werd op de eerste Nacht van de Filosofie in Amsterdam gedebatteerd over eeuwige en actuele thema's. `Waarom denk ik?' `Omdat u het lekker vindt.'

Op het toilet van Felix Meritis las de toiletjuffrouw voor uit Also sprach Zarathustra van Friedrich Nietzsche, en aan het buffet was een broodje `Freischwebende Intelligenz' verkrijgbaar. Zaterdag vond in Amsterdam de eerste Nacht van de Filosofie plaats, onderdeel van de Maand van de Filosofie: in vijf zalen debatteerden filosofen uit binnen- en buitenland met elkaar over eeuwige en actuele thema's. Voorts ging het publiek onder professionele begeleiding het `socratisch gesprek' aan over verantwoordelijkheid en veiligheid, speelde acteur Johannes Kemkens fragmenten uit Erasmus' Lof der zotheid en draaide de Britse dj-filosoof Dylan Evans electronische dansmuziek.

In zijn openingstoespraak benadrukte Erno Eskens, hoofdredacteur van Filosofie Magazine, dat de filosofie in Nederland de laatste tien jaar een ongelooflijke opmars heeft gemaakt. De verkoop van filosofische boeken is sterk gestegen, steeds meer studenten melden zich aan voor de studie wijsbegeerte en er zijn 35 filosofische praktijken waar men kan aankloppen voor een verhelderend gesprek. Zelfs Shell schijnt een filosofische consultant in dienst te hebben. Dat filosofie niet louter iets voor academici is, bleek ook uit het gemêleerde publiek dat de Nacht bezocht. Alle zevenhonderd kaarten waren in korte tijd uitverkocht; het is dan ook waarschijnlijk dat april als Maand van de Filosofie en de bijbehorende Nacht een jaarlijkse traditie zullen worden.

De Duitse filosoof Rüdiger Safranski discussieerde met zijn goede vriend Harry Mulisch over `het Kwaad'. ,,Wanneer het kwaad er niet in de gestalte van Hitler was geweest'', begon Mulisch, ,,dan had mijn werk er heel anders uitgezien. Kijk, dat heeft-ie ook bereikt.'' Safranski had het voordeel dat de discussie in zijn moedertaal werd gevoerd. Eenmaal op dreef sprak hij minutenlang boeiend over de samenhang tussen het kwaad en de menselijke vrijheid, over hoe de vernietigingsdrang de keerzijde is van het scheppend vermogen en hoe het menselijk leven van kunstmatigheid doordrongen is:,,Wir sind Prothesenwesen''. De even boeiende als pedante discussie zwabberde alle kanten op, van klonen naar de Taliban en naar de religie als fundering voor de moraal; niet verwonderlijk als zo'n veelomvattend en leeg begrip als het Kwaad centraal staat. Persoonlijk werd het alleen toen gespreksleider Eskens aan Mulisch vroeg of het kwaad ook in hemzelf zat, en de schrijver met een krachtig `nee!' antwoordde.

De Socrates-wisselbeker, voor het beste filosofieboek van 2001, werd uitgereikt aan Michiel Leezenberg voor Islamitische filosofie. Een inleiding. De jury bestempelde zijn boek als `politiek relevant', maar Leezenberg zelf zei dat hij de islamitische filosofen van eeuwen terug absoluut niet in een hedendaagse context heeft willen zetten. Wel ging hij later met Leon de Winter in debat over de vraag of we nu wel of niet in oorlog zijn, en met wie. De Winter signaleerde bij zichzelf een `lichte oorlogsstemming' en sprak zelfs van een `derde wereldoorlog'. Leezenberg wilde niet van een oorlog weten en trok een parallel met de bestrijding van de maffia op Sicilië.

Het filosofisch gehalte was tijdens de Nacht lang niet altijd aanwijsbaar. Ook in een andere zaal was 11 september het onderwerp van gesprek. Politiek filosoof Luuk van Middelaar werd daar onder vuur genomen door Paul van Seters, directeur van onderzoeksinstituut Globus, en filosoof Pieter Pekelharing. Aanleiding was een essay van Van Middelaar waarin hij de hoop uitsprak dat Bush Afghanistan `met bommen en overvloed de moderniteit zou binnenslepen'.

Rond één uur 's nachts gaven `stand-up filosofen' Huib Schwab, René Gude en Bert Keizer korte en krachtige antwoorden op wijsgerige vragen uit het publiek. ,,Waarom denk ik?'' vroeg een meneer. Gude: ,,Omdat u wilt kennen''. Schwab was het er niet mee eens: ,,Waarom eet u? Juist, omdat u het lekker vindt. En dat is ook de reden waarom u denkt''. De scherpste en zwartgalligste antwoorden kwamen van de arts-filosoof Bert Keizer. Op de vraag `Wat kan ik hopen?' antwoordde hij: ,,Dat u straks een arts treft die de sleutel heeft van het morfinekastje''. En is er leven na de dood? Keizer: ,,Er is één manier om daar achter te komen.''. In de concertzaal werd laat in de nacht voorzichtig gedanst op het filosofenbal. Nietzsche, die alleen aan een god wilde geloven die kon dansen, zou goedkeurend hebben toegekeken.

www.maandvandefilosofie.nl