Muziek en literatuur

,,Wanneer je als schrijver wordt gevraagd een literair concertprogramma samen te stellen, is het simpel een greep te doen uit oud werk en daar wat lievelingsmuziekstukken bij te kiezen. Maar wat heb je daar zelf aan? Ik was ambitieus, ik wilde méér. Dus besloot ik een risico te nemen. Ik lees nu deeltjes voor uit een nieuwe roman in wording. Heilige Vormen is de werktitel. Daaromheen klinkt vocale, religieuze muziek. Martijn Sanders, de directeur van het Concertgebouw, reageerde stomverbaasd. ,,Hè? We dachten dat jij een moderne man was!''

Hans Maarten van den Brink (1956) was redacteur van NRC Handelsblad, onder andere correspondent in Madrid en Washington. Van 1996 tot 2001 was hij hoofdredacteur van de VPRO. Zijn tweede roman Over het water (1998) werd in acht talen vertaald. In de concertserie De keuze van de schrijver leest Van den Brink vanavond in de Kleine Zaal van het Concertgebouw voor uit Heilige Vormen, zijn vierde roman in wording. De fragmenten worden afgewisseld met vocale muziek door het Egidius Kwartet en Peter de Groot (altus), Otto Bouwknecht (tenor), Hans Wijers (bariton) en Donald Bentvelsen (bas).

,,Het onderwerp voor Heilige Vormen kwam bij toeval op mijn weg. In zijn oratie als hoogleraar in de studie der voorwerpen aan de Universiteit van Amsterdam besprak Wim Vroom in 1992 het geval van een bloedende hostie die in een gouden monstrans als `la sagrada forma' – de heilige vorm – wordt bewaard in het Escorial, het paleis van Filips II (1555-1598). De hostie zou in Gorkum zijn vertrapt door de Geuzen, en daarop zijn gaan bloeden. Als je het ding ziet, met drie volmaakte stipjes als `bloedvlekken', is het zó opzichtig vals! Vroom opperde dat de protestanten het verhaal bedacht hebben om de katholieke reliekenverering te bespotten. Ik heb daar toen een nieuwsberichtje over gemaakt voor deze krant, en de pater in Madrid ondervraagd. Hij zei: ,,Wat al zó lang wordt vereerd, is echt geworden.'' Maar wat nu als er destijds iemand was geweest, een Hollander, die van meet af aan wist dat het ding vals was? Als je dat onthult, dien je de waarheid. Als je het niét zegt, dien je een andere waarheid. Daarmee had ik het gegeven voor een nieuwe roman.

,,Het was mijn uitdrukkelijke wens niet alleen maar zestiende-eeuwse muziek te laten horen. Dan zou het programma als geheel Anton Pieck-achtig zijn geworden. De selectie muziek uit de tijd van Filips de Tweede is gedaan door Peter de Groot van het Egidius Kwartet. Ik had zelf wel wat Spaanse muziek uit die periode, maar wist niet dat componisten uit de Nederlanden destijds veel belangrijker waren aan het Spaanse hof. En dat terwijl wij in oorlog waren met Filips de Tweede, dat is toch fascinerend! Wat ík heb bedacht is dat het programma het verloop van de getijden van het kloosterleven volgt. Metten, lauden, priem, terts, sext, none, vespers en completen. Daan Manneke heeft die nieuwe getijden voor dit programma gecomponeerd.

,,Het is epaterend een avond te vullen met godsdienstige gezangen, maar voor mij liggen religie en kunst bijéén. Als jongen diende ik de mis, ik zong in het koor en ik vond het fantastisch. En de dingen die vroeg indruk maken, daarmee ga je later iets doen in je leven. Het is moeilijk om in moderne tijden over religie te spreken. Ik zit niet elke zondag in de kerk, ik ben geen kwezel. Maar de reformatie vind ik een absolute vergissing. Er horen wél beelden in de kerk, er moet wél worden gezongen. En de wijn en de hostie veranderen tijdens de eucharistie écht in het bloed en het lichaam van Christus, en niet `bij wijze van spreken'. Die transsubstantiatie is wezenlijk, en zo is het ook in de kunst. Je kunt een briljant muziekstuk analyseren, maar je kunt het niet op grond van de analyse herschrijven. Als dat wél kan, ontbreekt de essentie. Kunst die berust op een trucje is onecht, een spelletje. En ik houd niet van spelletjes. Ik houd van echte kunst.''

H.M. van den Brink en het Egidius Kwartet, 8/4 Concertgebouw, Amsterdam. Aanvang: 20.15 uur.

Res. (020) 6 718 345.