Gezocht: bewonderaarster

Laat ik er maar niet omheen draaien: ik zoek een vrouw. Het is de dame die hier in haar avondjurk op de foto staat afgebeeld. Timide, glimlachend en leunend tegen de deur van de kleedkamer in het Amsterdamse Concertgebouw, waar altsaxofonist Cannonball Adderley paffend uitpuft van een optreden.

Het is vandaag precies 41 jaar geleden dat de foto, op zaterdagavond 8 april 1961, werd gemaakt door Ed van der Elsken. Door mijn spaargeld stuk te slaan kon ik onlangs een originele, door de in 1990 overleden Van der Elsken zelf nog beschreven afdruk aanschaffen. Nu swingt de foto in mijn woonkamer.

Het is een prachtplaat. Een achteloze afbeelding van de man die samen met Charlie Parker behoort tot de beste altsaxofonisten die de jazz heeft voortgebracht. Alleen de vrouw waar ik nu avond-aan-avond naar zit te kijken is geheel onbekend, maar dat zal na dit artikel hopelijk snel veranderen.

De foto is afgedrukt in het boek Jazz waarin de foto's staan die Van der Elsken tussen 1955 en 1961 maakte van voornamelijk Amerikaanse jazzmusici die destijds in het Concertgebouw optraden.

In het voorwoord van Jazz schrijft J. Bernlef dat een jazzconcert voor Van der Elsken ,,in de eerste plaats een gelegenheid was om hevige vormen van menselijke interactie in beeld te brengen''. Dat is hier uitstekend gelukt. De vrouw wordt in het bijschrift van het boek bondig omschreven als `een bewonderaarster'. Meer niet.

Uit de contactafdrukken van het rolletje dat Van der Elsken die avond volschoot in de kleedkamer – en die voor deze speurtocht ter beschikking zijn gesteld door Van der Elskens voormalige levensgezel Anneke Hilhorst – wordt iets meer duidelijk over de `menselijke interactie' die zich destijds moet hebben afgespeeld. De bewonderaarster – die zo te zien rechts in het bovengebit een tand mist – lijkt een ook voor Cannonball onbekende schone. Ze glijdt geruisloos de kamer binnen. Je ziet de dan 32-jarige Adderley aanvankelijk verbaasd opkijken naar de vrouw. Twee foto's later heeft de bewonderaarster enigszins ongemakkelijk plaatsgenomen op Cannonballs linkerknie. Weer twee opnames verder ligt ze voldaan, zwijgend in zijn armen. Het moet in een vloek en een zucht zijn gebeurd. In ieder geval binnen het tijdsbestek van een sigaret zonder filter die Adderley tijdens dit voorval nuttigt.

De vrouw oogt Indisch. De jurk duidt daar ook op. Die is tropisch bloot voor een dag waarop het in Amsterdam licht bewolkt was met een maximale temperatuur van twaalf graden Celsius.

De op 15 september 1928 in Tampa, Florida geboren Julian Edwin Adderley was dol op lekkere dingen. Hij was al jong een dikkerdje. Vanwege zijn eetlust werd hij op de middelbare school aangeduid als kannibaal, een bijnaam die verbasterde tot Cannonball. Ook in Nederland deed hij zijn reputatie eer aan, zo merkte jazz-criticus Michiel de Ruyter die bij Cannonball aan tafel zat in een restaurant in Haarlem. De saxofonist at eerst ,,een paar zoute haringen, bestelde vervolgens een geweldige sorbet en besloot de maaltijd met een complete rijsttafel''. In het boek Een leven met jazz, waarin dit beschreven staat, zit ook een foto van Cannonball met sorbet, gedateerd 8 april 1961.

Over vrouwen gesproken: in 1963 organiseerde zijn platenmaatschappij Riverside Records een Miss Cannonball-verkiezing. Winnares werd de 19-jarige Nederlandse Ingeborg Bettink. Een meisje met een blond pagekapsel dat staat afgebeeld op een aantal in Europa uitgebrachte platenalbums van Cannonball, zoals Gemini en Waltz for Debby. Ook Ingeborg is niet een-twee-drie op te sporen.

,,Cannonball was een ontzettend aimabele man met een licht ironische presentatie'', zegt journalist en jazzoloog Bert Vuijsje. Hij was die 8ste april 1961, vijf dagen voor zijn negentiende verjaardag, bij het optreden aanwezig. ,,Zoals alles wat hip, jong en intellectueel was in die dagen zo'n concert bijwoonde.'' Wie de bewonderaarster is, `een leuke dame' vermoedt Vuijsje, weet hij ook niet een-twee-drie.

Het Amsterdamse concert van het Cannonball Quintet begon na middernacht. In de recensie die Michiel de Ruyter twee dagen later schreef voor Het Parool staat dat Cannonball soms speelde ,,zoals in zijn beste tijd bij Miles Davis.'' De Ruyter noteert ook dat de saxofonist ,,de hogere registers exploreert in een stylistische opvatting die aan John Coltrane deed denken''.

Cannonball Adderley heeft het levensgenieten duur moeten bekopen. Hij overleed al op 46-jarige leeftijd in Gary, Indiana, aan een hartaanval.

Tips over Cannonball en de bewonderaarster graag naar: haenen@nrc.nl