`We gaan ze opjagen als wilde dieren'

Al maanden is Madagascar in de greep van een `zachte', zeer on-Afrikaanse revolutie. Maar aan de patstelling komt een eind.

`President' Marc Ravalomanana van Madagascar voelt zich niet op zijn gemak. Gisteren toen ik hem belde had hij nog zelf de telefoon opgenomen en me hartelijk uitgenodigd bij hem op visite te komen. ,,Ik heb maar heel even de tijd'', klinkt het nu. Zijn ogen spugen vuur. ,,Onze vijand heeft zich nu heel duidelijk geopenbaard. Aanhangers van de voormalige president Didier Raksiraka blazen bruggen op en vormen milities. Er blijft ons geen keuze, we moeten onze geweldloze strategie laten varen. Het is misdadig wat ze ons aandoen. Er dreigt een burgeroorlog.''

Hij gebaart na enkele minuten dat het gesprek is afgelopen. Zijn ministers zitten in een aangrenzende kamer geagiteerd op hem te wachten voor een spoedzitting van het kabinet. Enkele uren later wordt duidelijk waarom de spanningen in Madagascar plotseling zo hoog zijn opgelopen. De zachte revolutie die de afgelopen drie maanden in de straten van de hoofdstad Antananarivo soms carnavaleske vormen aannam, is ten einde gekomen. Er staat een grimmige grimas op het gezicht van Ravalomanana wanneer vrijdagochtend in zijn werkkamer een technicus het bandje met het volkslied in de recorder schuift. De camera's van zijn privé tv-station gaan draaien. ,,We verklaren ze tot vijand'', zegt hij over de aanhangers van Ratsiraka, ,,we gaan ze opjagen als wilde dieren. We roepen het volk op Madagascar te verdedigen tegen deze terroristen.''

Na deze korte verklaring heerst er verwarring onder zijn aanhangers in het gemeentehuis van Antananarivo, waar Ravalomanana zetelt sinds hij zich in januari tot president uitriep. ,,Hij roept de soldaten op ons aaneen te sluiten en het volk te verdedigen'', vertelt een woordvoerder van Ravalomanana's ministerie van Defensie, ,,maar om heel eerlijk te zijn, we hebben daar de wapens niet voor. De tijd van vreedzaam verzet ligt achter ons, we moeten gaan vechten met de soldaten trouw aan Ratsiraka om aan wapens te komen.''

Hoewel de heuvelachtige hoofdstad stevig in handen van Ravalomanana's aanhangers is, verblijven er ook nog steeds soldaten trouw aan Ratsiraka. In het hoofdkantoor van Ratsiraka's legerleider word ik ontvangen door drie van zijn generaals. ,,Wij proberen met overtuigingskracht geweld tussen de twee kampen te vermijden'', vertelt generaal Bruno Rajaonson, ,,niet met de wapens''. Het blijft even stil. ,,U gelooft me niet hè?'', vervolgt hij met brede lach. ,,Dit is Afrika niet, onze cultuur lijkt veel meer op die van Azië, wij blijven tot het uiterste onderhandelen, want de bevolking van Madagascar vormt één grote familie.'' Zijn collega, generaal Olaf Zafitsiarendrika, valt hem bij: ,,Een militair heeft een vijand nodig, maar wie is onze vijand? We kunnen toch niet op massa's mensen schieten?''

De drie generaals hebben geweigerd zich aan te sluiten bij de volksbeweging van Ravalomanana en zeggen de `legale president', Ratsiraka, zuiver uit professionele overwegingen te verdedigen. Van wie nemen ze nu bevelen aan? ,,We geven onszelf bevelen. Het is een absurde situatie. We kregen van Ratsiraka de opdracht de Centrale bank te blokkeren voor aanhangers van Ravalomanana. Toen we er arriveerden was de hele buurt afgesloten door grote mensenmassa`s. Dat is de terreur van de massa die Ravalomanana toepast.''

Enkele straten verderop zetelt de aartsbisschop van de hoofdstad, kardinaal Armand Razafindratandra. ,,Dit is niet Afrika'', legt de bisschop de voor het continent unieke volksrevolutie van Ravalomanana uit. Hij neemt geen blad voor de mond, geen pogingen zich neutraal op te stellen. ,,Ravalomanana is een door het volk uitgeroepen president, het volk verdedigt zijn in december uitgebrachte stem. Alle kerken van Madagascar staan aan de kant van het volk.''

De zachte revolutie van de afgelopen maanden werd geleid door de kerken. Volgens menigeen zetten de kerken de strategie uit voor het vreedzame verzet tegen Ratsiraka. ,,We proberen met het leger te onderhandelen. Ik roep alle soldaten op niet op het volk te schieten. Ratsiraka zoekt de confrontatie'', zegt kardinaal Razafindratandra. ,,Helaas bevinden de meeste wapens zich in handen van de officieren trouw aan Ratsiraka. De sleutel van het conflict is nu bij de strijdkrachten komen te liggen.''