Het dichten van de kloof

Nooit eerder had een nieuwe partij in de peilingen zoveel aanhang als de Lijst Pim Fortuyn. De kiezer is blijkbaar boos. Of in ieder geval chagrijnig. Terecht? Drie politici vertellen hoe ze het vertrouwen van de burger willen heroveren.

Hoe kan het dat in een land dat grote welvaart kent, prat gaat op zijn poldermodel en de saaiste ministerploeg heeft sinds de invoering van het algemeen kiesrecht, toch zoveel kiezers meer dan ontevreden zijn? Dat kan alleen in een politiek systeem waarin onopvallende Kamerleden, die hun eigen partijleiding nooit hebben tegengesproken, automatisch weer verkiesbaar zijn en politieke partijen maar wat aanrommelen omdat ze de stemmen toch altijd wel binnenhaalden.

Totdat er alternatieven komen met Leefbaar Nederland en Lijst Pim Fortuyn. Dan is het Binnenhof te klein.

Ik doe maar even niet mee met de langzamerhand clichématige opsomming van de achterstanden in de zorg, het onderwijs et cetera. Die zijn natuurlijk belangrijk en overbekend. In het paarse regeerakkoord werd op een aantal plaatsen inkorting van de wachtlijsten beloofd. In plaats daarvan is er nu een wachtlijst met niet ingeloste beloften bijgekomen.

Maar ook bij tal van andere grote en kleinere zaken loop je in de praktijk tegen de gevolgen van het paarse beleid aan.

In deze periode moeten de meeste Nederlanders hun inkomstenbelastingbiljet invullen. Het kabinet-Kok II beloofde in 1998 nog in het regeerakkoord dat het belastingstelsel vereenvoudigd zou worden. Maar voor het eerst hebben we nu met box 1 en box 3 te maken. Het bij het biljet verstrekte toelichtingsboekwerk lijkt dikker dan ooit. Met een uiterst dankbare blik overhandig ik de spullen aan mijn belastingadviseur.

Het verkeer is dagelijks een bron van ellende. De bestrijding van de files is jarenlang verwaarloosd. Aanpassing van het wegennet is een onderwerp in de taboesfeer. Het gepropageerde alternatief, het openbaar vervoer, was de afgelopen jaren om te huilen.

Verantwoordelijk voor dit alles is PvdA-minister van Verkeer en Waterstaat Tineke Netelenbos. Volgens een oude PvdA-traditie die wil dat minder geslaagde ministers weggepromoveerd worden tot Commissaris van de Koningin wordt Netelenbos nu genoemd als Commissaris van de Koningin in Noord-Holland. Als inwoner van die provincie maak ik daar ernstig bezwaar tegen. Noord-Holland is te belangrijk om dit toe te staan.

Opmerkelijk. De Noord-Hollandse commissaris moet voortkomen uit een zeer kleine elite van de ruim 50.000 PvdA-leden. De tien miljoen volwassenen die geen lid van de PvdA wensen te zijn worden zonder meer uitgesloten. Een klein clubje pleegt deze politieke benoeming. De inwoners hebben niets te vertellen. D66 blijft daarbij rustig in het kabinet zitten.

Volgens het paarse akkoord zouden er in de preventieve sfeer maatregelen tegen jeugdcriminaliteit worden genomen. De terreur van jeugdbendes wordt daarentegen beloond met het sluiten van zwembaden. Zelfs de wedstrijden van het tweede elftal van Ajax zijn reden om ongehinderd het treinverkeer bij Utrecht stil te leggen en openbare vernielingen aan te brengen. Een gezond iemand gaat niet meer voor zijn plezier naar dit soort wedstrijden.

Iemand start een eigen bedrijfje. Het blijkt niet goed mogelijk de opgebouwde pensioenregeling voort te zetten.

Niemand in Nederland luistert naar radio 747 (radio 5). In het regeerakkoord staat dat het terugbrengen van vijf naar vier radiozenders zal worden onderzocht. Als dat gebeurd is, moet het toch verdacht zijn dat de media dit onderzoek zo geheim hebben gehouden. Ook moesten de drie televisienetten zich meer profileren. Maar de actualiteiten tussen de middag (MiddagEditie) zijn verdwenen, die op de ochtend (Ontbijt-tv) gaan er ook aan. De commerciële omroep (RTL) duikt dankbaar in het gat. Staatssecretaris Van der Ploeg wordt al geruime tijd vermist.

Kok II beloofde in het regeerakkoord een nieuw voorstel voor aanpassing van het kiesstelsel. En voorstellen voor de verkiezing en positie van de Eerste Kamer. Intussen hebben wij nog steeds als enig land in Europa geen gekozen burgemeester. De VVD is in dit soort zaken oprecht en heeft gezegd dat benoemingen nodig zijn voor de carrièreplanning van de eigen politici. Een even verwerpelijk als eerlijk standpunt, waarvoor de PvdA niet durft uit te komen.

Het aardige van Leefbaar Nederland is dat het niet alleen kritiek levert, maar ook in de gepubliceerde 25-punten- en verkiezingsprogramma's de alternatieve ideeën aanbiedt. Zoals: radicaal schrappen van aftrekposten, een stelsel met maar drie schijven; democratisering van het aangiftebiljet, waardoor ook gewone mensen dit zelf kunnen invullen; knelpunten in het wegennet met spoed aanpakken, files zijn slecht voor het milieu en de economie – waar nodig worden wegen met voorrang verbreed; de gekozen burgemeester en de gekozen Commissaris van de Koningin; bij (jeugd)criminaliteit en relschoppers: een lik-op-stukbeleid, schade direct verhalen op de daders; verzekeringen die persoongericht zijn en niet afhankelijk zijn van een arbeidsrelatie; maatregelen om jonge starters te steunen; sanering bij de publieke omroep, minder van hetzelfde, start van een nieuwszender, elk uur journaals; een duidelijk standpunt over herziening van het kiesstelsel; een gemengd districtenstelsel met voor de kiezer herkenbare kandidaten.

Dit lijstje is volstrekt willekeurig en vooral zeer onvolledig. De kern van de zaak is dat de huidige politici zich niet inzetten voor idealen of edele principes, maar vooral gebiologeerd zijn door het veiligstellen van de eigen posities. Het totale paarse trio is onderdeel geworden van een 21ste-eeuws regentenbestand, dat het vooral goed met elkaar heeft getroffen. Anders houd je het geen acht jaar met elkaar uit.

Het ergerlijkste is dat de burgers geen echte invloed hebben op de samenstelling en het beleid van de Kamerfracties en regering, waardoor het politieke systeem zeer kiezersonvriendelijk is geworden. En klanten die onvriendelijk worden behandeld blijven weg. De veroorzakers zijn dan ook hypocriet als zij klagen over een lage opkomst.

De komende verkiezingen zijn voor de gevestigde oude partijen niet meer dan een verplicht politiek ritueel dat tot doel heeft de schijn op te houden van een gelegitimeerd democratisch bestel. Maar voor het toekomstig te voeren beleid is het nauwelijks van betekenis.

Daarom is het goed dat er een vernieuwingsbeweging als Leefbaar Nederland meedoet, die wel wil dat de burgers echte zeggenschap krijgen. En die de burgers ook wil aanspreken op de eigen verantwoordelijkheden als staatsburger, ouder, buurtbewoner, leerkracht, voetbalsupporter.

Het is jammer dat met name bepaalde programma's van de publieke omroep die als een Siamese tweeling met de Haagse politiek zijn vergroeid de ademhaling van Dijkstal en het verzetten van de bril van Melkert nog steeds het interessantste nieuws vinden en niet meespeuren naar deze broodnodige vernieuwing. Toch is te hopen dat er op 15 mei een start wordt gemaakt met een definitieve vernieuwing en omwenteling. En die kans lijkt eindelijk op een ongekende manier aanwezig.

Jan Nagel is voorzitter van Leefbaar Nederland