De dokter zegt nee (4)

Bart Fauser verontschuldigt zich in 'De dokter zegt `nee'' (Z, 30 maart) voor zijn `paternalistische' bejegening van zijn patiënten. Ten onrechte. Hij geeft er alleszins blijk van een arts te zijn die de kwaliteit van zijn handelen op kritische wijze, in samenspraak met andere disciplines, toetst. Hij gaat er niet vanuit dat wat hij alleen zelf als goed ervaart, goed is. En dat is mijns inziens het kenmerk van een zich paternalistisch op zijn `autonomie' beroepend medicus.

De laatste decennia is onder invloed van het `vrije-marktdenken' van beleidsmakers en het emancipatiedenken van ethici in de gezondheidszorg de gedachte ontstaan dat mensen op grond van hun `autonomie' in ieder opzicht gerespecteerd dienen te worden en precies dáárom het `recht' hebben uitsluitend zelf te bepalen wat `goed' is. Zo is bij velen helaas de opvatting gewekt dat gezondheidszorg een `markt' zou zijn waarop hulpvrager en hulpverleners zich tot elkaar als klanten en leveranciers verhouden. Die opvatting heeft de kwaliteit van de gezondheidszorg zeer nadelig beïnvloed. Door autonomie als een `positief' recht, een `claimrecht' te interpreteren waaraan op geen enkele wijze getornd mag worden dreigen hulpvragers en hulpverleners ernstig gefrustreerd te raken en vond een verregaande juridisering van de zorgverlening plaats. Hulpverleners dreigen zich hierdoor terughoudender op te stellen dan wenselijk is en meer aandacht te besteden aan allerlei procedurele maatregelen dan aan de materiële inhoud van hun zorgverlening.

Voor humane zorgverlening is een dialogische grondhouding, gebaseerd op wederzijds respect voor ieders uniciteit en eigenheid, noodzakelijk. Een houding waarin de bereidheid bestaat zich tegenover elkaar uit te spreken en naar elkaar te luisteren, een houding waarin uitgegaan wordt van het menselijk vermogen tot autonomie. Een antwoord dat slechts in vrijheid, en niet in bevangenheid door het eigen subject dan wel dat van anderen aan anderen gegeven kan worden. Een antwoord dat slechts via gemeenschappelijk overleg met anderen en kritisch toetsen van de eigen opvattingen gevonden kan worden. Van een dergelijke grondhouding is Bart Fauser een inspirerend voorbeeld.