Weg met de wetenschap

Toch weer die onzekerheid! In de vorige week verschenen aflevering van Science, Amerikaans wetenschappelijk tijdschrift van grote reputatie, melden de psychologen Craig Anderson en Brad Bushman dat geweld op de televisie agressief gedrag bij kinderen bevordert. Ze komen tot deze conclusie na een ongelofelijk grondig onderzoek, het grondigste sinds de eerste klap op de televisie werd uitgedeeld. Dat moet in Nederland omstreeks 1951 zijn geweest, in Amerika eerder. Craig en Bushman zijn begonnen in 1975. Hun werk strekt zich uit over een paar generaties. Hun `samples' zijn natuurlijk niet boven iedere twijfel verheven, maar dat is geen enkel `sample'. Beter dan zij het hebben gedaan is menselijkerwijze niet mogelijk. Bovendien komen hun conclusies overeen met die van andere onderzoeken, van de American Psychiatric Association en andere wetenschappelijke verenigingen.

De volgende stap ligt voor de hand. De democratisch gekozen regeringen hebben eindelijk ook de wetenschappelijke rechtvaardiging om te besluiten dat het nu uit moet zijn met die knok- en schietpartijen en de bloedbaden. Al jaren en jaren maken we ons bezorgd over de agressiviteit, de veiligheid op straat en het cellentekort. Als de verkiezingen naderen, is er voor de politicus één middel om zich feilloos populair te maken: meer agenten. Duizend? Nee, tienduizend! Allemaal crimefighters. Dat hoeft niet meer. Bij de wet geregelde euthanasie hebben we bevochten. Als we nu in het gidsland beginnen met het beperken van het televisiegeweld, kunnen we over vijf jaar de eerste gevangenissen tot hotels verbouwen. We moeten Craig en Bushman dankbaar zijn.

Dat zijn we niet. In plaats daarvan ontplooien we alle wetenschappelijke twijfel, jezuïtisme, lacherigheid en onverschilligheid om ook aan deze conclusies te ontkomen. Mij is het een raadsel. Als er geen verband tussen zien en doen bestond, zouden we om te beginnen het hele reclamevak kunnen opheffen. In de reclame geldt een vuistregel die ik me ongeveer als volgt herinner. In een campagne mik je altijd op honderd procent van de doelgroep. Als het goed is, bereik je ongeveer de helft, en nooit zul je weten welke helft dat precies is. En soms is er een verrassend bijverschijnsel, zoals blijkt uit dit voorbeeld van een televisiespot voor een energie schenkende kauwgum. Om te laten zien hoe energiek hij was geworden, gaf de gebruiker een klap op de hoorn van de telefoon, liet zodoende dit onderdeel een salto maken en ving het virtuoos weer op. Duizenden kantoormacho's gingen het ook proberen en sloegen de hoorn kapot. De PTT vroeg de kauwgumfabriek het spotje terug te trekken. Aldus gebeurde en daarmee waren ontelbare telefoons gered.

Dit stukje gaat verder niet over geweld op de televisie, maar over de drogredenen om aan het verband tussen zien en doen te ontkomen. 1. De historische. Het grootste deel van iedere vaderlandse geschiedenis bestaat uit geweldpleging. Bonifacius, Floris V: vermoord. De heilige martelaren van Gorcum: door de watergeuzen gemarteld. Van Oldebarneveldt: onthoofd. U wilt toch niet, ten behoeve van de vrede op het schoolplein, de vaderlandse geschiedenis afschaffen? 2. De kunstzinnige. Hebt u wel eens schilderijen van Willem van de Velde (de oude – Vierdaagse zeeslag) of Pieneman (Slag bij Waterloo) of een of ander schilderij van de Heilige Sebastiaan bekeken? Een stuk van Shakespeare gezien? Daarna bent u toch ook niet zelf aan de slag gegaan? 3. De sentimentele. Bent u uw eigen jeugd vergeten? Nooit op het schoolplein een klap uitgedeeld? Bij het voetballen niemand neergelegd? Nooit een steen gegooid, pijl en boog gemaakt? En vindt u de wolf die de zeven geitjes opat, ook zo'n voorbeeld van verwerpelijk geweld? Nou dan! 4. De realistische. De televisiejournaals zijn veel erger dan alles wat er verder aan fictie op de televisie of in de bioscoop wordt vertoond. Bosnië, Tsjetsjenië, Afghanistan, Israël en Palestina live. Wilt u het journaal verbieden?

Nee. Niemand wil de geschiedenis, de musea, Shakespeare, zijn eigen jeugd en het journaal afschaffen. Als je dat zou doen, kun je beter nu dan morgen de hele opvoeding staken. Daarom: laat die mensen elkaar op de televisie gewoon tot moes blijven trappen en slaan, steken, doodschieten, wat heb je verder. Bekijk het eens van een andere kant. Al dat geweld op de televisie heeft juist zijn eigen verdienste, omdat het de jeugd voorbereidt op het werkelijke leven. Als u dat kereltje van u nu zijn televisie gunt, is hij straks niet verrast als hij op zijn eerste avondje stappen een knal voor zijn kanis krijgt. Doe hem nu op kickboksen, dan kan hij tenminste een adequate knal teruggeven. Niet zo moeilijk doen over televisiegeweld. Het is nu eenmaal deel van de opvoeding, en het draagt bij tot het op peil houden van allerlei soorten werkgelegenheid: van de politie, de dokters, de regisseurs en de acteurs. Er wordt geld mee verdiend. Veel.

Als je het zo bekijkt – van de zonnige kant – moet je toegeven dat Craig Anderson en Brad Bushman met hun zogenaamde wetenschap de samenleving geen dienst hebben bewezen.