Rampen op een lucifersdoosje

Laat mij maar blind blijven, zei cabaretier Vincent Bijloo vorige week in het tv-programma Barend & Van Dorp. Stel dat een oogoperatie hem het zicht kon teruggeven, dan zou hij gek worden van wat er allemaal te zien zou zijn. Nu kan hij tenminste dolen in zijn eigen, innerlijke beeldwereld, gevormd uit wat hij gelezen, gehoord en betast had. En die wereld zou in duigen vallen als hem de ogen werden geopend.

Het fotoboek De Zilveren Camera 2001; overzicht van de Nederlandse fotojournalistiek doet even aan Bijloo denken. Deze kwalitatieve selectie uit de oogst van een jaar lang visueel nieuws en achtergronden in binnen- en buitenland biedt al zo'n keur aan kleur, emotie en ellende dat je liever gespaard blijft voor de rest van de inzendingen. Maar vluchten kan niet meer. Het beeld mag dan na zijn overwinning op de tekst aan inflatie onderhevig zijn geraakt, ondanks die niet-aflatende visuele bedwelming zal een ziende nooit met Bijloo willen ruilen.

Volgens het Jaarboek was Nederland in 2001 vooral in de greep van de brand in Volendam, de MKZ-crisis, Pim Fortuyn en het prinselijk paar. Overdreven veel aandacht gaat uit naar de lugubere dood van het meisje van Nulde, wier gereconstrueerde hoofdje vreemdgenoeg vijf keer werd opnomen. Fotografen als Kadir van Lohuizen, John Schaffer, René Clement en Jerry Lampen trokken naar de rampen in New York, Afghanistan, Pakistan en de Gazastrook. Lampen (40), werkzaam bij Reuters News Pictures en terecht uitgeroepen tot Fotojournalist van 2001, maakte schrijnende, maar geen larmoyante foto's in Afghanistan van vrouwen en kinderen – ondervoed, gewond, stervend.

Veel foto's zijn jammergenoeg ter grootte van een luciferdoosje tezamen steeds op één pagina afgedrukt, zonder hiërarchie in de layout, zonder een millimeter wit en vaak ook nog een kwartslag gedraaid. Aangezien bijschriften alleen bij bekroonde opnamen staan vermeld en data ontbreken, is er soms nauwelijks onderscheid te maken tussen de zoveelste vaderlandse voetbalrel of de antiglobaliseringsacties in Genua: fotografie als één pot nat, geboekstaafd als een Gouden Gids voor beeldredacteuren.

Hoe relevant zo'n bijschrift is blijkt uit de pagina-grote opname van een blauwe hemel boven een gure vlakte waar een man, zich beschermend tegen het stuifzand, recht op de camera van Mark van der Zouw af loopt. Een junk in de Negev woestijn, een werkloze in Calabrië? Welnee, een potentiële huizenkoper op het eiland IJburg waar een woonwijk uit de grond moet worden gestampt. Zulke feiten horen recht-toe-recht-aan bij nieuwsfoto's vermeld te worden. Uit respect voor de fotograaf èn voor het leespubliek dat nog weet wat een beeld vermag.

De Zilveren Camera 2001. Stichting De Zilveren Camera, 106 blz. geïll. euro 17,95.