Nog schadelijker dan een oorlog

Fransen verstaan nog de kunst dunne boeken te schrijven. De Parijse boekhandels liggen vol beschaafd slanke romans, en er is nauwelijks sprake van de dikke pillen die in de rest van de wereld geschreven worden sinds de uitvinding van de tekstverwerker. Romans in Frankrijk tellen vaak niet meer dan 120 bladzijden: de ideale lengte volgens Frans Kellendonk.

Zo schrijf je ook snel een oeuvre bij elkaar. De Brusselse Amélie Nothomb bijvoorbeeld heeft al tien romans gepubliceerd sinds haar debuut in 1992. Een boek per jaar dus, maar dat houden haar vele lezers gemakkelijk bij. Je hebt een Nothomb ook zo uit, vooral haar jongste roman, Cosmetica van de vijand, die in de vertaling maar 95 pagina's telt.

Dat is nog vrij lang, aangezien het verhaal uit één enkele dialoog bestaat. Dat gesprek ontspint zich op een vliegveld waar een zakenman, Jérôme August, wacht tot zijn vertraagde vliegtuig vertrekt. August wordt belaagd door een Hollander die naar de vreemde naam Textor Texel luistert, en die twee gruwelijke misdaden begint op te biechten. Precies tien jaar geleden heeft Texel een mooie jonge vrouw vermoord. Weer tien jaar daarvoor heeft hij dezelfde vrouw verkracht, op het kerkhof van Montmartre. August reageert slapjes en het gesprek dat zich ontvouwt is eerder zeurderig dan spannend:

`Ik was dronken van liefde en geluk'.

`Had u dan een reden om gelukkig te zijn?'

`Eindelijk was me iets subliems overkomen'.

`Iets subliems? Een miserable verkrachting, zult u bedoelen'.

`Uw mening interesseert me niet'.

`Wat intereseert u dan wel?'

`Dat u naar me luistert'.

`Daar bestaan zielenknijpers voor'.

Het duurt verbazingwekkend lang tot August erachter komt dat dit alles over zijn eigen vrouw gaat, die inderdaad op de dag af tien jaar eerder vermoord is. Waarom dat zo lang duurt, en waarom August toch zo kalm blijft wanneer hij zich realiseert dat hij oog in oog staat met de moordenaar van zijn vrouw, wordt duidelijk in de ontknoping die te gezocht is om hier geheim te houden. Het blijkt te gaan om een dialoog die August voert met zijn alter-ego. De weerzinwekkende, kattevoer vretende Texel is een deel van Augusts eigen keurige persoonlijkheid. August heeft dus zelf zijn vrouw vermoord. Uit liefde.

Misdaden bij Nothomb worden altijd gepleegd uit liefde. Haar moordenaars doden het `mysterie' van de schoonheid om het te behoeden voor de vergankelijkheid. Mercure, een roman uit 1998, ging bijvoorbeeld over een kapitein die een prachtige jonge vrouw verborgen houdt voor de wereld. Door haar wijs te maken dat ze afzichtelijk is, tracht hij haar voor zichzelf te houden. Die roman was een meer boeiende uitwerking van hetzelfde thema als Cosmetica van de vijand: `de vijand in je binnenste', die je `zodra je blik op het hemelse gezicht van een onbekende valt, influistert dat in al die schoonheid de dood besloten ligt'.

In hun wens het sublieme te behoeden voor verval zijn Nothombs personages net kunstenaars. Vandaar dat de naam Textor Texel ook zo opzichtig naar `tekst' verwijst. In Nothombs eerste roman ging het om een wereldberoemde schrijver met de naam Prétextat Tach. Ook daar bestaat het hele verhaal uit een dialoog, ook daar gaat het om een man die er weerzinwekkende eetgewoonten op na houdt, ook daar wordt een jonge vrouw vermoord om haar te beschermen tegen het verval, ook daar sterft de moordenaar op het laatst.

Zelfs de titels vertonen opmerkelijke overeenkomsten: Hygiëne van de moordenaar versus Cosmetica van de vijand. Dat moet opzet zijn. Als je denkt aan de tijdspanne van tien jaar die in haar nieuwste boek zo'n belangrijke rol speelt, en dan bedenkt dat haar eerste boek op de kop af tien jaar vóór deze tiende roman geschreven werd, blijkt deze nieuwste roman over Nothombs eigen schrijversjubileum te gaan.

Aan dit soort gepuzzel zal Nothomb ook haar populariteit bij jonge lezers te danken hebben. Voeg daar nog aan toe dat haar verhalen kort zijn, spannend, in eenvoudige taal gesteld en gelardeerd met citaten van Spinoza of Pascal, en je hebt het ideale onderwerp voor een boekverslag. Maar Nothomb is niet alleen geliefd bij scholieren. Voor een van haar autobiografische romans, Stupeur et tremblements, kreeg zij zelfs de chique prijs van Académie Française.

Nothomb koketteert enorm met haar schrijverschap en noemt zichzelf `graphomaan'. Toch is het maar de vraag of zij haar pretenties waar kan maken. Volgens Nothombs eerste roman zijn schrijvers `moordenaars', is literatuur `schadelijker dan oorlog' en is schrijven `het meest zedeloze beroep van de wereld'. Maar hoewel de personages pervers genoeg zijn, blijven haar romans zelf braaf.

Amélie Nothomb: Cosmetica van de vijand. Vertaald uit het Frans door Marijke Arijs. Manteau-De Bezige Bij, 95 blz. €12,50