Verboden toegang zonder paspoort of rijbewijs

Voetbalclub Haarlem heeft een identificatieplicht voor alle toeschouwers ingevoerd. Zo'n plicht geldt op steeds meer terreinen in de maatschappij.

Iedereen die een feestje organiseert mag zijn bezoekers vragen hun paspoort of rijbewijs te tonen. Dus ook een voetbalclub die in eigen stadion een wedstrijd organiseert, zodat de club weet wie er wel en niet in huis zijn, vindt de eerste-divisieclub Haarlem.

Elke opleving van voetbalvandalisme leidt tot nieuwe discussies over rigoureuze of minder rigoureuze maatregelen die voorgoed een einde moeten maken aan dat verschijnsel. Nadat de wedstrijd Haarlem-Stormvogels/Telstar afgelopen weekeinde werd gestaakt wegens kwetsende spreekkoren vanaf de tribunes, nam thuisclub Haarlem zo'n vergaande maatregel: iedereen die voortaan het stadion in wil, moet zijn paspoort of rijbewijs laten zien. Achtenvijftig personen die door de club worden beschuldigd van betrokkenheid bij het incident, en bij eerdere incidenten, wordt de toegang tot het stadion ontzegd.

Bij voetbalwedstrijden geldt nu alleen een wettelijke identificatieplicht voor personen die betrokken zijn geweest bij rellen, vandalisme of andere verstoringen van de openbare orde. Toeschouwers die zich goed gedragen, hoeven tot dusver nog geen paspoort mee te nemen naar het stadion, maar mogelijk gaat dat nu veranderen door de beslissing van HFC Haarlem.

Het openbaar ministerie is er op voorhand nog niet zeker van of Haarlem zomaar mensen mag weigeren. ,,Discriminatie van mensen komt al snel om de hoek kijken'', zegt persofficier mr. J.E. Hartjes van het OM in Haarlem. ,,De club zal van tevoren duidelijk moeten maken op basis waarvan bepaalde supporters worden uitgesloten. Het voetbalstadion is weliswaar van Haarlem, maar net als discotheken is het een gelegenheid die publiek wil hebben. Als de supporters die Haarlem wil weigeren niet zijn veroordeeld wegens strafbare feiten, kan het nog een lastige zaak worden voor Haarlem.''

Alleen tussen 1996 en 1998 gold bij een aantal clubs in het betaalde voetbal een experimentele voetbalvariant van de identificatieplicht voor iedereen – de persoonsgebonden clubcard, een kaart met foto waarmee supporters wedstrijden van hun eigen club konden bezoeken. Dat project, bedacht naar aanleiding van de rellen in Beverwijk, vijf jaar geleden, werd echter teruggedraaid door Tweede Kamer, omdat `gewone' supporters niet langer spontaan een voetbalwedstrijd konden bezoeken.

Nederland worstelt al jaren met de identificatieplicht. Een algemene plicht tot het dragen van een paspoort of rijbewijs stuit de meeste politici nog steeds tegen de borst. In plaats daarvan hebben kabinet en Tweede Kamer de afgelopen jaren een identificatieplicht gekoppeld aan specifieke situaties.

Maar na de terroristische aanslagen op 11 september vorig jaar scheelde het niet veel of Nederland was `omgegaan'. Uiteindelijk rolde er een `beperkte uitbreiding' van de identificatieplicht uit de bus: het moet gaan om `acute terroristische dreiging', een `uitzonderlijke situatie' en de politie kan personen slechts in een beperkt gebied en gedurende een beperkte periode om een paspoort vragen.

Al zal die terroristische dreiging zich waarschijnlijk niet zo vaak voordoen, op tal van andere terreinen zijn Nederlanders en vreemdelingen op Nederlandse bodem verplicht een paspoort bij zich te hebben, of te tonen. Het meest voor de hand liggend – en het minst omstreden – is het tonen van het paspoort in havens en op luchthavens, al is die identificatieplicht sinds het Verdag van Schengen versoepeld.

Maar de laatste jaren is de wettelijke identificatieplicht uitgebreid naar veel meer terreinen. Voor bepaalde geldzaken (bij banken) en voor het laten opmaken van een akte bij de notaris geldt een identificatieplicht; voor het aanvragen van een uitkering of een sociaal-fiscaal nummer, bij indiensttreding bij een onderneming of de overheid, bij het arbeidsbureau, maar ook op het werk moeten werknemers zich op elk moment kunnen identificeren. Daarmee kregen justitie, de belastingdienst en de overige opsporingsinstanties een wapen in handen tegen premie- en belastingfraude.

Sinds 1994 moeten ook degenen die zich schuldig maken aan zwartrijden in het openbaar vervoer een paspoort bij zich hebben.

Bij het vreemdelingentoezicht geldt wel al een algemene identificatieplicht. Dat wil zeggen dat iedereen – Nederlander of vreemdeling – zich moet kunnen identificeren als de marechaussee of de vreemdelingendienst concrete aanwijzingen heeft dat het gaat om een illegaal in Nederland verblijvende vreemdeling.

Ook jongeren in het uitgaansleven lijken in de nabije toekomst niet te ontkomen aan een vorm van identificatieplicht. Het kabinet wil dat er voor jongeren een ID-pasje komt met een foto en de leeftijd erop. Met dat pasje moet een jongere die sigaretten, bier, wijn of sterke drank wil kopen, desgevraagd aantonen dat hij of zij ouder is dan 16 of 18 jaar. Barkeepers zijn al verplicht om een identificatiebewijs te vragen als zij vermoeden dat iemand jonger is dan 16 jaar (voor bier, wijn, tabak) of 18 jaar (sterke drank).

Het ministerie van Volksgezondheid overweegt ook voor de koop van softdrugs een pasje verplicht te stellen, zodat de verkoper daarnaar kan vragen als hij twijfelt aan de leeftijd van de koper.