Pijnlijke onmacht in toneelstuk met schutterige losers

Het klinkt lieflijk, de titel van de nieuwe theatertekst van Esther Gerritsen: Een vriendelijk stuk over aardige mensen. Maar het is lang geleden dat ik zulke naargeestige, verknipte en naar karakter en uiterlijk verfomfaaide personages als dit `aardige' drietal op de speelvloer heb gezien. Michiel en Gabriel heten de beide mannen, alsof het aartsengelen zijn; de vrouw heet Sophie. Michiel heeft sluik blond haar en een week buikje. Zijn tegenspeler Gabriel is levensmoe en sleept in zijn gruizige somberte iedereen mee. Sophie is de Zuster Clivia van het gezelschap. De kostuums zijn navenant de types die ze vertegenwoordigen; smakeloos en lachwekkend en ook, mits de toeschouwer daar gevoelig voor is, meelijwekkend van droefenis. Deze mensen redden het nooit.

Tegen een decor van een kale wand, knallend-blauwpaarse bank en verder niks spelen de acteurs verschillende variaties op hetzelfde thema: bij elkaar op bezoek komen. Met alle schutterigheid en nutteloze woorden die daarbij horen. Telkens weer hebben ze grootse verwachtingen van een goed en begripsvol gesprek en telkens weer ontaardt het weerzien in kommervolle deceptie. Volgende keer beter.

Ad Knippels, Wim Bouwens en Monique Kuijpers hebben iets zijigs over zich, ze staan scheef in het leven. Al kan de vrouw beweren dat zij ,,in alles ongeëvenaard kampioene'' is, dat haar onderzoekingen op het gebied van de oceanografie van alomvattende betekenis zijn, ze is feitelijk diep vereenzaamd. Ze lacht met veel parelende Prodent-tanden aldoor op het verkeerde ogenblik. De aartsmelancholicus Gabriel kan zich plots ontpoppen als een gevaarlijke gek, helemaal in de stijl van onberekenbare personages die je bij Pinter aantreft. Michiel heeft een mooie, droogkomische rol, hij reddert wat er te redderen valt en put zich uit in met vilein genoegen gebrachte platitudes als: ,,Doe alsof je thuis bent'' en: ,,Wat gezellig dat jullie er zijn, echt zo gezellig.''

De spelers passen perfect in dit wonderlijke stuk van Gerritsen. Het is absurd en vervreemdend, soms komisch en vaak ook stroef. Ineens schiet het drama door en dan staat alles weer stil. Soms wil zij het wereldraadsel in één grote greep oplossen en belanden we in wolkige hoogten, daarna buigt het drietal zich over het banale feit van vloeibare kaas waarmee je hoorntjes vult. Het stuk heeft een grote zwaarte, omdat Gerritsen meer dan in eerder werk een metafysisch niveau wil bereiken. Daarin past ook de fake-verschijning van een bisschop in de keuken. Hij is het toonbeeld van een pure Pinteriaanse indringer, die alles op tilt doet slaan. Toch had Gerritsen dit gegeven sterker kunnen uitbeelden: het is nu een incident. Dat de bisschop met slagroom gooit, is een lachwekkend moment - en niet meer dan dat. De dramatiek schuilt vooral in de onhandige omgangsvormen van deze aardige mensen. Het is vooral hun volstrekte onmacht tot doeltreffend handelen, die pijn doet.

Voorstelling: Een vriendelijk stuk over aardige mensen van Esther Gerritsen door Keesen&Co. Regie: Willibrord Keesen. Gezien: 28/3 Oude Foyer, Schouwburg Arnhem. Tournee t/m 19/5. Inl 026-3512418 of www.keesen-co.nl