Voor wie al een Mercedes en een Rolex heeft

Het Oekraïense tijdschrift Oligarch is er voor mensen wier zucht naar geld, erkenning, macht en plezier geen maat kent. Nooit werd schaamtelozer ingespeeld op bot egoïsme, hebzucht en ijdelheid.

,,Iedereen heeft al een gepantserde Mercedes-600, een gouden Parker pen, een Rolex met diamanten. Mensen zoeken iets nieuws. Tijdschrift Oligarch, nu al prestigeobject nummer één. Zonder Oligarch op uw salontafel telt u echt niet mee.''

Een verbijsterend concept, dat is het, zo schrijft uitgever Vladimir Spivakovski. Prestigieus, praktisch, prettig: Oligarch, het tijdschrift dat alleen de echte elite van Oekraïne in handen krijgt. Tienmaal per jaar verschijnt het in een oplage van duizend exemplaren. Niet meer en niet minder, nieuwe abonnees moeten in de rij aansluiten. Elk nummer kost tachtig dollar en wordt door een koerier bezorgd. Voorin op geschept papier een foto van de abonnee of het logo van zijn bedrijf. Spivakovski: ,,Wij zijn er voor mensen wier zucht naar erkenning, macht, glorie en plezier geen maat kent. Onze abonnees bezwijken bijna onder het geluk van het pure hebben.''

We vonden Oligarch op internet (www.oligarch.com.ua). Eerst een foto van een kalme zee, tot aan de horizon vol haaienvinnen. `U bent niemand iets schuldig', stond er in grote letters bij. Plus de inhoud van het laatste nummer. `Oligarchen met vleugels. Wat nou een BMW? Koop toch een vliegtuig!' `Kompromat: hoe uw besmeurde naam wit te wassen.' `Geografie van offshorezones: waar de regering uw geld nooit zal vinden.' `Jagen? Dan in Afrika, op serieus wild.'

Nooit werd schaamtelozer ingespeeld op het botte egoïsme, de hebzucht en de ijdelheid van `nieuwe Oekraïeners'. Een slag apart, deze nieuwe rijken. ,,Hun extreme gedrag is uitputtend vastgelegd. Romeinse orgieën met in chocolade gedompelde prostituees die uit taarten springen, buitenhuisjes van de omvang van Southfork, maar veel minder smaakvol'', schrijft de Brit Andrew Wilson in een van zijn boeken over Oekraïne. Feesten alsof elke dag je laatste is: terecht, want het privatiseren van staatsbedrijven en binnenhalen van privileges is in Oekraïne een gevaarlijk bezigheid. Bomaanslagen en huurmoorden behoren tot de gebruikelijke risico's. ,,We leven in een feodale staat met een koning-president die clans van meedogenloze roofbaronnen tegen elkaar uitspeelt en hun loyaliteit steeds opnieuw moet kopen met regio's en met staatsbedrijven om leeg te plunderen'', zegt de politicus Oleksandr Moroz.

Andrew Wilson verklaart het extreem kleptomane gedrag van de Oekraïense elite uit een gebrek aan nationaal gevoel. Waar de Russische oligarch na zijn eerste miljard uit patriottisme nog wel eens iets voor het moederland terugdoet, wordt zijn Oekraïense collega niet geplaagd door scrupules. Want Oekraïne is eerder een toeval dan een natie.

Deze week kwam de elite bijeen in Paleis Oekraïne in Kiev om de Man van het Jaar uit hun midden te kiezen. Met diamanten bedekte matrones en vlezige mannen in smoking deden zich te goed aan buffettafels die doorbogen onder het gewicht van 1.600 sandwiches met kaviaar en zalm, 800 pennen wildsjasliek, honderd flessen Oekraïense cognac en tweehonderd flessen Russische wodka. Breznjevs favoriete zanger, de gangsterbaas Josif Kobzon, zong Sovjetschlagers voor een nostalgisch meeneuriënde zaal. Miss Oekraïne was niet weg te slaan bij de in Gucci-wolken gehulde Russische ambassadeur Viktor Tsjernomyrdin, de ster van de avond.

Dit is de levensstijl die het tijdschrift Oligarch propageert. ,,Schep uw eigen legende, zo zijn de goden ook begonnen. Laten we niet stiekem fluisteren over onze naam: oligarchen. Laten we trots zijn.'' Wat zit hier achter? Snelle jongens met dure auto's? Allerminst, zo blijkt. Op de stille redactie ontmoeten we vijf vertegenwoordigers van de oude intelligentsia. Veertigers en vijftigers in stemmig zwart, met baarden of een artistiek staartje. ,,We vinden het geweldig dit blad te maken. Zoveel vrijheid hebben we nog nooit gehad'', zegt secretaris Joeri Nagai. Trots bladert hij door een stapel oude Oligarchen. Dik geschept papier, glimmende uitlegbladen, koppen in reliëf en met een laagje goud. ,,Ik ken geen blad dat zo'n rijkdom aan druktechnieken combineert.'' De moraal van Oligarch? ,,Wat de rancuneuze massa als roof en plundering ziet, is gewoon het leergeld dat Oekraïne betaalt voor de markteconomie. Alleen zo kan een sterke inheemse klasse van ondernemers ontstaan.''

Uren later begrijp ik het pas: Oligarch is moderne stjob. De redactie groeide op onder Brezjnev, toen niemand het communisme nog serieus nam. Toen was er niets leuker dan de versleten Sovjetsymbolen zo serieus te nemen dat het gênant werd. Voor liefhebbers van stjob was de ernst van de dissidenten niet cool. Versla liever de macht door je erbij aan te sluiten en zijn lelijkheid uit te vergroten.

Parodieert Oligarch de nieuwe macht en laat het zich daarvoor ook nog betalen? Lacht de redactie vaak om de stupiditeit van zijn abonnees? Nagaj zwijgt langdurig als we hem later deze vragen voorleggen. Over sommige zaken kan men beter zwijgen. ,,Trek uw eigen conclusie maar'', zegt hij.

Welnu: het is fijn te zien dat de oude intelligentsia niet altijd aan het kortste eind trekt in de voormalige Sovjet-Unie.